Overlast door personen met onbegrepen gedrag is vorig jaar in Wijdemeren enorm toegenomen. Dat blijkt uit geregistreerde criminaliteitscijfers van politie Midden-Nederland die de gemeente vrijgaf in een persbericht en in een wat uitgebreidere brief van burgemeester en wethouders aan de gemeenteraad. Die piek in dit type overlast roept vragen op.
In 2025 was er in Wijdemeren 159 keer overlast door personen met onbegrepen gedrag tegen 94 keer in 2024. Dat was een toename met liefst 69 procent. Terecht merkt de gemeente op dat in een vrij kleine gemeente relatief kleine toe- of afnames in absolute aantallen al snel tot hoge percentages kunnen leiden. Achterliggende gedachte: van een hoog percentage toename hoeven we soms iets minder te schrikken dan op het eerste gezicht lijkt.
Op zichzelf is dat waar. Neem de categorie inbraak/diefstal bij een bedrijf of instelling. Die explodeerde in Wijdemeren in 2025 met liefst 120 procent. Maar in absolute aantallen ging het om een toename van 5 naar 11 gevallen. Niet leuk natuurlijk, maar het ziet er toch anders uit dan het verontrustende percentage alleen.
Verontrustend
Terug nu naar de overlast door personen met onbegrepen gedrag. Daar ziet het groeipercentage van 69 er verontrustend uit. En de absolute aantallen? Ook een stijging van 94 gevallen (2024) naar 159 (2025) is bepaald geen peulenschil. Temeer omdat het de paar jaar vóór 2025 relatief betrekkelijk stabiel was: 107 gevallen in 2022, 99 in 2023 en genoemde 94 in 2024.
Overigens kwam een kwart van dit type overlastregistraties in Wijdemeren vorig jaar voor rekening van twee mensen. De ene kwam in de registraties 28 keer voor, de ander 13 keer. Het college voegt daaraan toe dat deze twee ‘zijn opgenomen in de Persoonsgerichte Aanpak en derhalve in beeld bij de (zorg)partners’. Die opmerkingen lijken wat sussend bedoeld, maar het staat te bezien of dat terecht is.
Mompelaar
Neem een man die geregeld, in zichzelf mompelend, wat in openbare prullenbakken rommelt zonder de boel op straat te gooien. Ja, verward dan wel onbegrepen gedrag, maar volkomen ongevaarlijk en overlast geeft het ook niet. Zo’n geval komt vast niet voor in de registraties. Gevallen die daarin wel worden opgenomen kunnen nogal variëren – van knap lastig tot bedreigend of zelfs ronduit gevaarlijk (voor de omstanders of voor de verwarde persoon zelf).
Het is dus maar de vraag of relativering op zijn plaats is. Als u zich bij een incident met een verwarde persoon bedreigd voelt, maakt het u dan iets uit of die persoon dat jaar maar één keertje wordt geregistreerd of 13 of 28 keer? Nee natuurlijk.
Overigens was bij de buren in Hilversum eenzelfde beeld te zien, al was de toename van dit soort overlast daar beperkter. Het aantal registraties nam toe met 20 procent tot bijna 1.500. En ook in Hilversum is er een beperkte groep overlastgevers die nogal vaak werden geregistreerd. Politie Midden-Nederland noteerde vorig jaar in het hele gebied van deze eenheid 25 procent meer overlast in deze categorie.
Zorg
Alles bij elkaar lijken me de cijfers best reden tot zorg. Even afgezien van de piek in Wijdemeren in 2025 en het relatief stabiele beeld in de drie jaar ervoor: we horen al jarenlang dat de overlast door personen met onbegrepen gedrag toeneemt. Wellicht is die piek van vorig jaar alleen maar een toevalligheid. Maar dat doet aan het algemene beeld niet af. Ook maakt het geen verschil dat tegenwoordig officieel niet meer wordt gesproken over personen met verward gedrag (zij in de war) maar over personen met onbegrepen gedrag (wij snappen het niet).
Het punt is dat het algemene beeld is dat er tegenwoordig duidelijk meer (en soms behoorlijk heftige) overlast in deze categorie is dan pakweg 25 jaar geleden. En de cijfers over 2025 laten zien dat het eerder erger dan minder wordt. Hamvraag: wat te doen? Ja, er wordt aan gewerkt, vooral door de sector ggz (geestelijke gezondheidszorg). Maar doet die ggz misschien nog te weinig en moet er een flink tandje bij? En als dat zo is, is er dan een verband met de hoeveelheid geld waarover de ggz kan beschikken? Kortom: wordt de ggz wel voldoende in staat gesteld om het werk goed genoeg te doen?
De antwoorden op die vragen heb ik helaas niet. Maar het is niet zo moeilijk te bedenken dat hier wel eens een taak kon liggen voor de politiek.
Ogen sluiten
Opmerkelijk is overigens een mededeling in de ‘Eindrapportage beleidsplan Bescherming & Opvang Herstel de verbinding 2022 – 2025’ waarover de wethouders gezondheid en ondersteuning in de Regio Gooi en Vechtstreek op 29 januari spraken. In dat rapport staat dat er allerlei inspanningen zijn op het gebied van personen met onbegrepen gedrag. Of het genoeg is, is weer iets anders, maar men doet in elk geval z’n best. Maar er staat ook in dat de Regio de politiecijfers voortaan terzijde schuift.
Op pagina 19 van het rapport staat namelijk dit:
,,In voorgaande rapportages werden (. . .) de politiecijfers omtrent E33-meldingen weergegeven. De politie gebruikt de code E33 om vast te leggen dat er een melding is ontvangen over iemand die verward of onbegrepen gedrag vertoont en overlast veroorzaakt. Het is belangrijk om te beseffen dat E33 niet altijd op een psychische stoornis of een probleem duidt. Er kunnen ook andere factoren zijn, zoals alcoholgebruik, dementie, of een medische oorzaak. Daarnaast kunnen er meerdere meldingen over één persoon binnen komen. Dit zorgt voor een vertekend beeld. Op basis van enkel het aantal E-33 meldingen kunnen daarom geen conclusies worden gedaan over de groep inwoners in de Gooi en Vechtstreek die onbegrepen gedrag vertoont. Om die reden is de keus gemaakt het overzicht met E33-meldingen niet langer in de voortgangsrapportage op te nemen.’’
Logisch is natuurlijk dat het aantal meldingen niet één-op-één iets zegt over de omvang van de groep personen met onbegrepen gedrag of over het aantal mensen binnen die groep met een psychische stoornis. Dus daarmee moet je rekening houden bij het interpreteren van de cijfers over overlast. Maar dat is iets anders dan de ogen sluiten en de politiecijfers in de prullenbak gooien. Daar schieten inwoners die de dupe zijn van overlast door personen met onbegrepen gedrag namelijk helemaal niets mee op.