Bedrijven en instellingen die boven een bepaald energieverbruik zitten, moeten besparingsmaatregelen nemen en de overheid melden wat ze hebben gedaan en wat het resultaat is. Maar in Wijdemeren is het een trieste toestand. Gecontroleerd en gehandhaafd wordt er niet. De gemeente weet bijna niets. En de gemeenteraad heeft er vrijwel geen belangstelling voor.
Het gaat om bedrijven en instellingen die jaarlijks meer dan 50.000 kiloWattuur (kWh) stroom en/of meer dan 25.000 kubieke meter gas verbruiken. Landelijk is geregeld dat zij een besparings- en informatieplicht hebben.
Doel
Het achterliggende doel is helder. Wat je aan energie niet gebruikt, hoef je ook niet op te wekken. Minder stroomverbruik betekent minder druk op het momenteel bijna overal al maximaal belaste elektriciteitsnet. En als er minder gas en stroom wordt verbruikt beperkt dat het aantal windmolens en zonnepanelen dat nodig is om groene energie op te wekken.
Toezicht op en handhaving van de besparings- en informatieplicht voor bedrijven en instellingen hebben gemeenten ondergebracht bij hun omgevingsdiensten. Voor Wijdemeren is dat de Omgevingsdienst Flevoland & Gooi en Vechtstreek (OFGV).
Het Rotterdamse adviesbureau Ecorys heeft uitgezocht hoe het op dit terrein gesteld is in Nederland. Dat is gebeurd in opdracht van de Algemene Rekenkamer en in samenwerking met de Vereniging van Rekenkamers.
Onthutsend
De uitkomsten zijn voor Wijdemeren onthutsend slecht. Zoals in de inleiding al opgemerkt: gecontroleerd en gehandhaafd wordt er niet, de gemeente weet niets of vrijwel niets en de gemeenteraad interesseert het hoegenaamd geen bal. Wie alle details wil weten: het rapport en het begeleidende schrijven van de Wijdemeerse rekenkamer aan de gemeenteraad zijn hier te vinden.
Het grote probleem zit bij omgevingsdienst OFGV. Die had vanaf 1 juli 2023 met deze zaken aan de slag moeten gaan, maar dat gebeurde niet. In september 2023 is besloten die taak maar even op te schorten. De OFGV had namelijk geen idee welke bedrijven en instellingen onder genoemde verplichtingen vallen. Bovendien kampte de dienst met ‘capaciteitsproblemen’: te weinig handjes.
Inmiddels heeft de OFGV laten weten dat de capaciteit nu op orde is. Zijn ze dus als een malle aan de slag gegaan? Nou nee, de OFGV ‘werkt momenteel aan een plan’ over wat er precies moet gebeuren.
Stand van zaken
Voor het gemak van de gemeenteraad heeft de Wijdemeerse rekenkamer samengevat hoe nu de stand van zaken is. Zie hier het trieste overzicht:
1. Er bestaat GEEN INZICHT in ‘de aard en omvang van de bedrijven en instellingen’ in Wijdemeren die moeten voldoen aan de energiebesparings- en informatieplicht.
2. Er bestaat dus ook GEEN INZICHT in hoeveel energie potentieel kan worden bespaard bij bedrijven en instellingen in Wijdemeren.
3. Er bestaat dus ook GEEN INZICHT in wat bedrijven en instellingen in Wijdemeren tot nu toe daadwerkelijk aan energie hebben bespaard.
4. Gemeente en omgevingsdienst hebben slechts GEDEELTELIJK INZICHT in het aantal bedrijven in Wijdemeren dat onder de besparings- en informatieplicht valt.
5. Er is NIET BEKEND ‘welke concrete bedrijven’ in Wijdemeren met hun energieverbruik boven de grenswaarden zitten van 50.000 kWh stroom en/of 25.000 kuub gas per jaar.
Alle aanleiding dus voor de gemeenteraad om eens flink aan de bel te trekken. Maar nee hoor. Vanuit de raad zijn ‘wel eens’ vragen gekomen over toezicht en handhaving door de OFGV, meer niet. Over resultaten (minder stroom- en gasverbruik, minder CO2-uitstoot) heeft de raad zelfs nooit van zich laten horen.
Schrale troost
Is Wijdemeren weer eens het bekende ‘slechtste jongetje van de klas’? Nee, dat is niet zo, al is dat een schrale troost. Van alle 342 Nederlandse gemeenten hebben er maar 97 aan het onderzoek meegedaan. Dat Wijdemeren deelnam, is in elk geval een pluspuntje.
Van de zes gemeenten die de Regio Gooi en Vechtstreek vormen, deden er maar drie mee: naast Wijdemeren zijn dat Hilversum en Huizen. Gooise Meren, Laren en Blaricum schitterden door afwezigheid. De andere Regiogemeenten maken net als Wijdemeren gebruik van omgevingsdienst OFGV. Op het besproken terrein doen ze het dus ongetwijfeld geen streep beter dan Wijdemeren.
Gemeenteraad
En wat betreft de lethargie van de Wijdemeerse gemeenteraad: te lezen valt dat in slechts 27 procent van alle bij het onderzoek betrokken gemeenten vanuit de raad ‘wel eens vragen of opmerkingen’ zijn gekomen over de verplichte energiebesparing bij bedrijven en instellingen. De Wijdemeerse raad behoort dus in elk geval tot de minderheid waar ‘wel eens’ voorzichtig een vinger is opgestoken. Gevalletje éénoog koning.
Geheel tot slot iets over de regels die gelden bij de landelijke verplichtingen op het gebied van energiebesparing. De Wijdemeerse rekenkamer merkt op dat de gemeente – of namens haar de OFGV – bedrijven of instellingen die zich niet aan die regels houden geen straf (boetes bijvoorbeeld) kan opleggen. Er zijn namelijk, schrijft de rekenkamer, ‘geen wettelijke sanctiebepalingen’.