Wat er momenteel in Nederland en vooral de rest van de wereld gebeurt, stemt allerminst vrolijk. Vermoedelijk als gevolg daarvan schoot me de vraag te binnen: zouden er in Wijdemeren een of meer plekken zijn waar uiterst rechts is geconcentreerd? De Kamerverkiezingen 2025 bieden materiaal om dat na te gaan.
In elk geval op één punt onderscheidde Wijdemeren zich op 29 oktober 2025 positief van het gemiddelde in Nederland: de opkomst van kiezers. In heel Nederland kwam van de kiesgerechtigden 78,3 procent naar de stembus, aldus de Kiesraad. In Wijdemeren lag dat duidelijk hoger: 85,48 procent.
Van de 19.458 stemgerechtigden in de Wijdemeerse dorpen deponeerden er 16.632 een biljet in de stembus. Daarvan waren er 43 (0,26 procent) blanco en 29 (0,17 procent) ongeldig, zodat er 16.560 geldige stemmen op een kandidaat zijn uitgebracht. Hoeveel procent daarvan, zo vroeg ik me dus af, is bij uiterst rechts terecht gekomen?
Wat is wel/niet uiterst rechts?
Daar begint meteen een definitieprobleempje, want welke partijen zijn uiterst rechts? Daartoe reken ik in elk geval de PVV, Forum voor Democratie (FvD), JA21 en Belang van Nederland (BVNL). Gezien de uitingen in en buiten de Tweede Kamer van pakweg het afgelopen jaar hoort ook de BBB er inmiddels bij. Maar ik weet dat er mensen zijn – hoofdzakelijk in BBB-kring trouwens – die dat anders zien. Om hen tegemoet te komen heb ik onderstaand berekeningen gemaakt van uiterst rechts exclusief en inclusief BBB.
Kijken we eerst even hoe uiterst rechts in Wijdemeren zich verhoudt tot de landelijke resultaten van die partijen. Tellen we de scores van PVV, FvD, JA21 en BVNL landelijk bij elkaar op, dan zien we gezamenlijk 27,12 procent. In Wijdemeren telden die vier op tot 26,77 procent. Inclusief de BBB scoorden ze landelijk 29,77 procent en in Wijdemeren 29,63. Tussen heel Nederland en Wijdemeren waren er dus slechts fractionele en daarmee te verwaarlozen verschillen.
Stembureau: goede indicatie
Maar hoe zat dat binnen Wijdemeren? Waren hier verschillen te zien? Om daarachter te komen heb ik gekeken naar de uitslagen per stembureau. In de gemeente waren vijftien stembureaus. Nu staat het iedereen vrij een stembureau uit te zoeken dat hem of haar goed uitkomt om te stemmen. Dat kan bijvoorbeeld een stembureau vlak bij het werk zijn. En een stembureau in het gemeentehuis heeft de eigenaardigheid dat daar misschien relatief veel ambtenaren stemmen (lekker dicht bij het werk), maar ook mensen die er toevallig even moeten zijn voor een nieuw paspoort of rijbewijs of iets anders.
Toch stemmen door de bank genomen de meeste mensen bij het stembureau het dichtst bij hun woning. Daarmee is de uitslag van een stembureau geen keihard bewijs maar wel een betrouwbare indicatie van hoe kiezers in die wijk of dat dorp politiek denken. De uitslagen per stembureau geven dus ook een heel behoorlijk idee over waar in de gemeente uiterst rechts de meeste of de minste aanhang heeft.
Van alle stembureaus heb ik daarom berekend hoeveel procent van de stemmen daar gingen naar uiterst rechts – en zoals al opgemerkt: zowel exclusief als inclusief de BBB. Per stembureau vermeldt de gemeente namelijk wel het aantal stemmen per partij, maar geen percentages. Dat laatste is dus een kwestie van zelf de rekenmachine pakken. Daarnaast heb ik ook nog de twee stembureaus in het gemeentehuis bij elkaar genomen en eveneens de twee in sporthal De Fuik. Die twee in het gemeentehuis liggen immers in precies hetzelfde gebied, net als die twee in De Fuik.
Al met al levert dat dit resultaat op:
Waar is blijkens deze gegevens het vaakst en waar het minst op uiterst rechts gestemd (zowel exclusief als inclusief BBB)?
DE TOP 3 meeste uiterst rechtse stemmen exclusief BBB:
1. Stembureau 10, kantine VV Nederhorst, Nederhorst den Berg.
2. Stembureaus 4 + 13, sporthal De Fuik, Kortenhoef.
3. Stembureau 9, cultureel centrum Lichtbaken, Oud-Loosdrecht.
DE TOP 3 meeste uiterst rechtse stemmen inclusief BBB:
1. Stembureau 10, kantine VV Nederhorst, Nederhorst den Berg.
2. Stembureau 11, De Bergplaats, Nederhorst den Berg.
3. Stembureau 12, sporthal De Blijk, Nederhorst den Berg.
DE TOP 3 minste uiterst rechtse stemmen exclusief BBB:
1. Stembureau 15: Het Zandkasteel, ’s-Graveland.
2. Stembureau 1: Hervormde Kerk, ’s-Graveland.
3. Stembureau 3: De Oude School, Kortenhoef.
DE TOP 3 minste uiterst rechtse stemmen inclusief BBB:
1. Stembureau 15: Het Zandkasteel, ’s-Graveland.
2. Stembureau 1: Hervormde Kerk, ’s-Graveland.
3. Stembureau 3: De Oude School, Kortenhoef.
Nederhorst en ‘s-Graveland
In het grote midden zijn de verschillen tussen de stembureaus relatief niet zo erg groot. Tegelijk valt op dat de uitersten (de meeste of juist de minste uiterst rechtse stemmen) wel behoorlijk afwijken naar boven en beneden.
Al met al valt te concluderen dat het uiterst rechtse zwaartepunt in Wijdemeren zich bevindt in Nederhorst den Berg, terwijl in ’s-Graveland juist opvallend weinig op uiterst rechts is gestemd.
Wie de gebruikte Wijdemeerse gegevens zelf wil bekijken kan die hier vinden. Zoals opgemerkt zijn daar geen percentages te vinden, wel aantallen stemmen.
Is er iets te vinden over de relatie rollator-, rolstoel- resp. scootmobiel toegankelijk en de opkomst? Is het een idee om dat van gemeentewege voortaan aan te geven per stembureau? Ook ben ik benieuwd naar het aantal niet-stemmers per stembureau.
Niet-stemmers per stembureau bestaan niet. Geen enkele stemgerechtigde is immers formeel gekoppeld aan een stembureau. De kiezer mag zelf bepalen welk stembureau hem of haar goed uitkomt, zoals ook in het verhaal vermeld.
Mij valt op dat op ‘populaire locaties’ (lees sporthal en sportkantine) de rechtse stemmen in de meerderheid zijn. Of dat komt omdat dit over het algemeen ‘nieuwere locaties’ zijn en/of ze daarom omringt zijn door meer volkse of nieuwere wijken,.. mogelijk.
De minst rechtse (dus linkse?) stemmen zijn voornamelijk in kerkelijke stembureau’s. Zegt dit iets over de leeftijd van de kiezer, verbondenheid van rechts met de kerk óf dat kerken vaak de eerste gebouwen zijn in een dorp en dus direct omringt met ‘oudere’ (en dus duurdere?) woningen…?
Het zijn slechts suggesties die je zou kunnen onderzoeken door naar andere stemjaren te kijken en te combineren met peilingen in wijken. De verschillen zijn dusdanig marginaal dat ik me niet direct zorgen maak over een gepolariseerd beeld tussen de dorpen/wijken. Hoe anders zou dat zijn in Den Haag schilderswijk versus Den Haag Statenkwartier.
Wat u stelt in uw eerste alinea is onjuist. De ‘populairste’ (meest bezochte) stembureaus waren: 1. Bibliotheek Gooi+ (1.931 geldige stemmen op kandidaten), 2. De Blinker (1.738 stemmen) en 3. De Fuik B (1.297 stemmen). Alleen dat laatste stembureau staat in een top 3 meeste uiterst rechtse stemmen.
Wat u stelt in uw tweede alinea klopt evenmin. In beide top 3’s van minste uiterst rechtse stemmen staat slechts één stembureau in een kerkgebouw (stembureau 1). De andere twee zijn een school (stembureau 15) en een voormalige school, nu monument met maatschappelijke functie (stembureau 3).
Met Schilderswijk en Statenkwartier hebt u een punt. In Den Haag spreken ze over het verschil tussen ‘het veen’ (onder meer de Schilderswijk) en ‘het zand’ (onder meer het Statenkwartier).