Het referendum in ‘s-Graveland

Ronald Frisart legde het voorstel van Olivier Goetheer (ex-DLP) om een referendumverordening in Wijdemeren in te voeren onder het vergrootglas. Dat toonde nogal wat interne tegenstrijdigheden binnen de DLP gelederen aan. Een DLP wethouder die in de oppositie in 2018 voor het referendum was, maar nu daar tegen is.

Gaan we mee stemmen? (Foto: Douwe van Essen)

(Lees het stuk van Ronald Frisart.)
Overigens vertoonde D66 wethouder Boermans indertijd het omgekeerde gedrag. In de oppositie, toen er 7700 handtekeningen door Wijdemeren2020 tegen de fusie met Hilversum verzameld waren, stelde hij voor om het referendum in te voeren. Vóór die tijd als wethouder vond hij dat een slecht idee, omdat hij andere methoden voor burgerparticipatie beter vond.

Voor de eeuwwisseling is er in ‘s-Graveland ervaring opgedaan met het houden van een referendum. In 1994 kwam D66 voor het eerst in de ‘s-Gravelandse raad met 2 van de 13 zetels. Het resultaat van de formatiebesprekingen was o.a. dat er een referendumverordening werd  opgesteld én aangenomen.

Een correctief referendum was wettelijk onmogelijk. Om het karakter van het referendum toch correctief te maken sprak de raad af dat, als er na een raadsbesluit een referendum opgestart werd door burgers, de uitslag van dat referendum door de raad zou worden gerespecteerd. Dus niet raadgevend of raadplegend, maar semi-correctief. Als het referendum een raadsbesluit ongedaan maakte, dan was dat zo. Punt!

Telematicaproject

Het eerste referendum in ‘s-Graveland ging over het z.g. Telematicaproject. Een project van Wethouder Dick ‘t Hoen (VVD) samen met Rijkswaterstaat, Veilig Verkeer Nederland en anderen om het doorgaand verkeer met name in ‘s-Graveland te ontmoedigen in de spits. Omdat te bereiken zouden er slagbomen komen bij alle ingangen van het dorp in Ankeveen, Kortenhoef en ‘s-Graveland. Die slagbomen zouden in de spits alleen inwoners binnenlaten met een transponder aan hun auto of met een chipkaart. Het  gemeentebestuur zou aan de knoppen zitten om de open periode naar wens te kunnen verplaatsen, vergroten of verkleinen. (Of het dorp compleet afsluiten.)

Langs de doorgaande wegen in de gemeente ‘s-Graveland werd door de aanwonenden zeer wisselend gereageerd op dit plan. Sommigen vonden het  fantastisch om het verkeer in de spits te beperken, anderen zagen problemen voor bedrijven, winkels en horeca opdoemen.

Een willekeurige burger kon de procedure voor een referendum starten. Hij moest eerst 30 handtekeningen verzamelen om het eerste verzoek bij net gemeentebestuur in te dienen. Werd dat akkoord bevonden dan moesten er binnen een maand of twee, eerst 388 en dan 766 handtekeningen verzameld worden.

Dit gebeurde er in 1996.
  • De tot op het bot verdeelde gemeenteraad (7 voor- 6 tegen) besloot om het project uit te voeren.
  • De referendum aanvraag werd gestart. Er werden 30 handtekeningen verzameld. Dat werden er uiteindelijk 1406!
  • Op 12 juni 1996 werd het referendum gehouden. De vraag bij het referendum was of de burger voor of tegen de invoering van electronische middelen was om sluipverkeer te weren. De uitslag was overweldigend.
    Aantal opgeroepen kiezers: 7.439
    Aantal uitgebrachte stemmen: 4.104 (opkomst 55%)
    Aantal voor: 343 (8,5%)
    Aantal tegen: 3.755 (91,5%)
    Opvallend was dat ook op het Noorder- en Zuidereinde de helft van de kiezers tegen de invoering van de telematica was.
    (Lees ook: Wijdemeerse Webkrant Telematica en Referendum.)
  • Dit referendum was een doorslaand succes. Het gevolg was dat het project in één klap compleet van de baan was.

Maar vrij kort daarna deed zich een situatie voor die de betrekkelijkheid van het referendum aantoonde.

Revitalisering  Meenthof

Het gemeentebestuur was al enige jaren bezig om de z.g. revitalisering van winkelcentrum De Meenthof in Kortenhoef voor te bereiden. Bestemmingsplannen waren voorbereid, de projectontwikkelaar had huurcontracten afgesloten met lokale winkeliers, de plannen voor de sloop van het oude dorpshuis De Dobber lagen klaar, incl. overdracht van de grond en plannen voor de bouw van een nieuw dorpshuis. Om kort te gaan, er was een enorme hoeveelheid werk verricht vóór het moment dat de referendumverordening door de raad werd aangenomen. Bij het finale besluit om de Meenthof aan te pakken dreigde een burger een referendum te starten. Met alle vertraging die dat zou geven. Goedkeuring raad, handtekeningen verzamelen, referendum organiseren, etc., etc.

De betreffende burger had geen overwegend belang bij de uitkomst van het  referendum. Alle partijen met contracten, planningen, etc. rond de Meenthof hadden dat belang wel. De dreiging was zo groot dat de raad van ‘s-Graveland besloot de referendumverordening onschadelijk te maken om dat “misbruik” te voorkomen.

Verjaarspartijtje

Als ik er op terug kijk was de start met slechts 30 handtekeningen véél te gemakkelijk. De handtekeningenlijst op een verjaarspartijtje rond laten gaan was al voldoende om aanzienlijke vertragingen te veroorzaken. En o ja, bij de suggestie om een referendum te houden over de drukte op het Noorder- en Zuidereinde riep toen een raadslid: “Ja hallo, dan gaat het hele dorp over mijn straat stemmen! Dat moet niet! Wij moeten over ónze straat stemmen! Niemand anders.” Maar, zo werkt het natuurlijk niet.

Diepe Zakken

Bij de organisatie van een referendum ligt nog een ander gevaar op de loer. Sponsors met diepe zakken. Zo werd indertijd in Amsterdam een referendum gehouden over het wel of niet bouwen van de wijk IJburg. Het gemeentebestuur was daar voor, maar liet het eindoordeel over aan de inwoners van Amsterdam. De Vereniging Natuurmonumenten mengde zich met een half miljoen gulden in de strijd in een poging om de tegenstanders te laten winnen. Aan de leden van Natuurmonumenten werd niets gevraagd. Uiteindelijk wonnen de voorstanders en staat er nu een grote nieuwbouwwijk.

Om kort te gaan, een referendum is een mooi hulpmiddel, maar let op. Lang niet iedere kwestie is geschikt voor een referendum vanwege de complexiteit. Bovendien moet uitgesloten worden dat sponsoren tegen elkaar gaan op bieden met grote zakken geld omdat ze er belang bij hebben.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Meer informatie over hoe uw reactiegegevens worden verwerkt.