Referendum: grote vraagtekens bij voorstel én bij standpunt college

Binnenkort bespreekt de Wijdemeerse politiek het voorstel om de mogelijkheid te scheppen van gemeentelijke referenda (volksstemmingen). Zowel het voorstel zelf als de afwijzende reactie van burgemeester en wethouders roept vragen op.

Indiener van het voorstel Olivier Goetheer. (Foto Douwe van Essen)

Het initiatiefvoorstel van Olivier Goetheer (Groep Goetheer) gaat over raadplegende en raadgevende referenda, niet over correctieve  volksstemmingen. Dat klinkt als koeterwaals, maar in de praktijk valt het gelukkig mee. Een correctief referendum wordt gehouden nádat de gemeenteraad al een besluit heeft genomen. Aan de kiezers wordt dan gevraagd of ze het met dat besluit eens zijn of dat het de prullenbak in moet; inwoners kunnen de gemeenteraad corrigeren. Over deze variant gaat het hier dus niet.

Wat Goetheer wél voorstelt, is de mogelijkheid om in Wijdemeren  raadplegende of raadgevende referenda te houden. Bij een raadplegend referendum vraagt de gemeenteraad de kiezers wat ze over een bepaald onderwerp vinden nog voordat de raad daarover een besluit neemt. Een raadgevend referendum kunnen kiezers zelf in gang zetten, eveneens vóórdat de raad een besluit neemt. Goetheer stelt voor dat zo’n initiatief van start kan als ten minste 75 stemgerechtigden daarom vragen, het definitieve verzoek tot een referendum behoeft vervolgens de handtekeningen van minimaal 1.800 mensen (zo’n 10 procent van de Wijdemeerse stemgerechtigden), aldus het voorstel.

Niet voor ’t eerst

Over argumenten voor en tegen het referendum-instrument valt van alles te zeggen, maar dat zal ik hier niet doen. Toch valt er over het initiatiefvoorstel van Goetheer wel het een en ander op te merken, al is het maar omdat dit voorstel niet voor het eerst op tafel ligt. Dus moeten we eerst even kort terug naar 2018.

Dat jaar kwam de fractie van De Lokale Partij (DLP), met daarin toen nog Goetheer, met het voorstel lokale referenda mogelijk te maken. Het toenmalige college (met daarin CDA, DorpsBelangen, VVD en D66) keerde zich daartegen. Over de argumenten van het college straks meer. De gemeenteraad verwierp het voorstel met 15 tegen 4 stemmen. Vóór was alleen DLP, tegen stemden behalve de coalitiepartijen ook PvdA/GroenLinks.

Goetheers huidige voorstel is vrijwel identiek aan dat uit 2018. Het enige verschil is dat DLP de kosten per referendum toen schatte op 25.000 euro en dat wilde halen uit de pot voor het dorpenbeleid, terwijl Goetheer nu denkt aan 40.000 euro, te putten uit de pot voor inhuur van mensen van buiten.

Kans of kansloos?

De allereerste vraag is waarom Goetheer  het eerder met ruime meerderheid verworpen referendum-voorstel opnieuw op tafel legt. Ja, uiteraard vooral omdat hij het nog steeds een goed idee vindt. Maar heeft het dit keer meer kans van slagen dan in 2018 of is het ook nu een kansloze exercitie?

Op het eerste gezicht zou je kunnen denken dat Goetheer nu steun kan verwachten van DLP, in 2018 immers indiener van het referendum-voorstel. Goetheer plus DLP hebben 8 van de 19 raadszetels. Gesteld dat ook de in de vorige raad nog niet vertegenwoordigde ChristenUnie (één zetel) voor zou zijn, dan nog is de verhouding slechts 9-10. Zou Goetheer hopen ditmaal wél steun te krijgen van referendum-partij bij uitstek D66, die inmiddels in de oppositie zit? In dat geval zou er een 10-9 meerderheid vóór lokale referenda ontstaan.

Maar aan te nemen valt dat de verhoudingen niet zo liggen. Daarvoor moeten we even kijken naar de colleges van toen (2018) en nu.

Wethouder Joost Boermans (D66): tegen referendum-voorstel. (Foto Douwe van Essen)

In 2018 keerde het college zich unaniem (dus inclusief D66-wethouder Joost Boermans, wiens partij in 2017 zelf nog een referendumverordening wenste) tegen het referendum-voorstel. Hoofdbezwaar: het sloot niet aan bij het bestuursakkoord 2018-2022 dat voorzag in ‘vernieuwende vormen’ om inwoners bij de politiek te betrekken. Voorts: ‘het past niet binnen het representatieve stelsel’, waarbij we vertegenwoordigers kiezen in gemeenteraad, Provinciale Staten en Tweede Kamer. Verder zou louter voor/tegen of ja/nee stemmen bij een referendum ‘simplificatie van het onderwerp’ betekenen. Ook het aantal benodigde handtekeningen (eerst 75, daarna 1.800) vond het college te klein. En tot slot deugde volgens het college de dekking van de kosten van referenda niet.

Van ‘vernieuwende vormen’ om de inwoners bij de politiek te betrekken is daarna niets meer vernomen. Het bood DLP rond de raadsverkiezingen van 2022 de kans van ‘participatie’ een groot nummer te maken en de verkiezingen overtuigend te winnen (van 4 naar 8 zetels).

Ook huidige college tegen

En nu de reactie van het huidige college op het referendum-voorstel. Dat is een college met daarin twee (van de drie) wethouders namens DLP, onder wie DLP-mede-oprichter en -boegbeeld Gert Zagt. Ziet dit college het referendum-voorstel dan wél zitten? Nee, opmerkelijk genoeg niet.

Het aantal tegenargumenten is ten opzichte van 2018 wel gehalveerd van vier naar twee. Over het geld zegt het huidige college dat voor een referendum niet de door Goetheer opgevoerde 40.000 maar minimaal 75.000 euro nodig is. Da’s wel gek, want Goedheers voorstel is ambtelijk getoetst, ook financieel, en ambtenaren zagen geen bezwaren. Hoe dat ook zij, het geld en de benodigde ambtelijke uren kunnen beter worden besteed, aldus het college. In navolging van het vorige college stelt het ook: ,,Zelden zijn vragen in de politiek met een simpel voor of tegen, ja of nee te beantwoorden’’.

Dat laatste valt op en wel om twee redenen. Ten eerste gebruikt het college met twee DLP-wethouders nu hetzelfde argument waarmee het vorige college zich in 2018 tegen een identiek voorstel van uitgerekend DLP  verzette. Wat betekent dat? Voortschrijdend inzicht in DLP-kring, bijvoorbeeld uit vrees voor de provincie (financieel toezichthouder)? Straf voor Goetheer omdat hij zich van de DLP-fractie heeft losgemaakt?

Hoezo ‘simplificatie’?

Daarnaast is het ‘simplificatie’- argument tegen referenda altijd wat eigenaardig. Het gewone volk, zo is de suggestie, kan de keuze tussen ‘ja’ of ‘nee’ zeggen tegen een voorstel niet aan, al was het maar omdat die keuze het betreffende onderwerp ‘geen recht’ zou doen. Maar hoe gaat het dan binnen de ‘representatieve democratie’? Hoe gaat zoiets dan in de Wijdemeerse gemeenteraad? Wel, tenzij er met iemand iets bijzonders aan de hand is (denk aan mogelijke belangenverstrengeling) nemen alle aanwezige raadsleden deel aan stemmingen en stemmen ze voor of tegen voorstellen. Niemand haalt het in zijn hoofd dan te denken aan ‘simplificatie’ van het onderwerp.

Terug nu naar het voorstel-Goetheer en vooral de kans van slagen daarvan. Die kans lijkt heel klein. Waarom immers zouden de tegenstemmers uit 2018 nu ineens anders tegen het voorstel aankijken? En de fractie van DLP? Zou die de lijn uit 2018 vasthouden of zich nu voegen naar de eigen wethouders? Ik vermoed dat laatste, gezien de volgzaamheid die de fractie in deze raadsperiode tot nu toe laat zien.

Iets uit te leggen

Dat betekent dan, dat de DLP-fractie zich anno 2023 zou keren tegen het eigen voorstel uit 2018. DLP heeft dan wel iets uit te leggen. En wijzen op de centjes is dan beslist te weinig, want uitgerekend DLP hamerde er ook in 2018 al op dat het daarmee in de gemeente niet zo best gesteld was.

Waar we wat betreft de DLP-fractie nog niet zeker weten hoe die zich gaat opstellen (het bovenstaande is immers slechts een veronderstelling), weten we dat van de DLP-wethouders wel. Het college adviseert de raad immers het voorstel van Goetheer te verwerpen. Dus de DLP-wethouders hebben nu al iets uit te leggen. Voor Ron de Haan, die eerder dit jaar van buiten werd gehaald, geldt dat in iets mindere mate, maar het geldt ten volle voor Gert Zagt, die er in 2018 ook al bij was maar inmiddels een draai heeft gemaakt zonder dat we weten waarom.

4 gedachten op “Referendum: grote vraagtekens bij voorstel én bij standpunt college”

  1. Waarom wordt dit sympathieke idee van de Groep Goetheer uitgesteld tot februari 2024? Omdat B&W doodsbenauwd is, dat een referendum zal uitwijzen dat men in grote getale tegen de in achterkamertjes besloten bestuurlijke fusie is. En wat dan??? In december/januari wordt immers al overlegd met fusie partners. Waarom pas als mosterd na de maaltijd een terugkoppeling gegeven over de overbodige informatie avonden? Waarom pas als mosterd na de maaltijd een tevredenheidsonderzoek uitvoeren? Om achteraf te kunnen zeggen, zie je wel, we hebben alles volgens de wet Arhi gedaan? Terwijl vooraf al gesuggereerd werd dat de bevolking ontevreden was? Nog steeds maakt men dezelfde fouten. Kijk niet gek op als er uit de bevolking een referendum wordt vormgegeven voor februari! Wat een spelletje wordt hier gespeeld over de rug van de kiezers….. Dat kan èn moet beter, geachte raadsleden

  2. ik ben geen voorstander om maar sowieso raadplegende/raadgevende referendums (RR) te gaan invoeren in W.
    waarom niet? (1) we hebben nog maar 2 jaar te gaan in Wijdemeren voordat we opgeslokt worden … oops sorry – naar een nieuwe fusie-gemeente overgaan. en dan gelden de wetten van die gemeente.
    (2) ik vind het onzinnig om per definitie “voor altijd” RR’s in te kunnen zetten (als je het al zou doen – dan zou de RR in combinatie met de concrete referendum vraag moeten zijn – of wel dat je het per geval bekijkt
    (3) mij is het totaal niet duidelijk wat je wilt bereiken (in W) met een RR. heeft dat een hoger democratisch gehalte? kan mij diverse thema’s voorstellen waar een RR totaal niet geschikt is dat te organiseren. of wel ook : alleen een RR aanvragen in relatie tot een concreet gemeentelijk probleem en daar vanuit kijken of dan een RR een goede oplossing is

    en feitelijk hebben we al een soortemet informeel raadplegend referendum gehad … afgelopen (na) zomer nog met de info/consultatie avonden en de enquete. met als referendum vraag: wat vindt de inwoner van de kern belangrijk?
    tja… alleen is daar vrij weinig concreets uitgekomen. Ik zou echt niet weten waarmee burgemeester Aptroot naar de buurgemeentes gaat (met welke voor de kern belangrijke uitkomsten) – om daar verkennende gesprekken te voeren. (terzijde… wat is daar trouwens de stand van zaken?

  3. Het nut van een raadgevend referendum ontgaat mij volkomen. Het kan weliswaar de bewoners (ten onrechte) het gevoel geven dat ze iets in te brengen hebben, maar in de praktijk is dat een wassen neus. Gebleken is dat de uitkomsten slechts heel weinig tot geen invloed hebben op de uiteindelijke beslissing. Bovendien zijn er onzuivere resultaten vanwege misinformatie door belangengroepen.
    Ik denk dat een professionele enquête (geen vodje dat op het gemeentehuis in elkaar is geknutseld) met een aantal gerichte vragen aan een representatieve bewoners groep een beter resultaat zal geven. Wat zal dat kosten, zo’n enquête .
    Een correctief referendum heeft nog grotere nadelen. Vanwege de beslissingskracht wordt het dan voor belanghebbenden en bedrijven aantrekkelijk om betaalde lobbyisten in te zetten om invloed te hebben op de uitslag.
    Een democratisch gekozen gemeentebestuur zou voldoende moeten zijn om zuivere beslissingen te nemen. Toch is dat niet altijd zo. Bijvoorbeeld het revindicatie project destijds was een aanfluiting. Ik vond het zelfs regelrechte beunhazerij. (ik kan dat onderbouwen)
    Slechts 1x per 4 jaar stemmen is wat beperkt om dergelijke ellende te voorkomen. Wat mij betreft gaat er met enquêtes gewerkt worden waarbij de mogelijkheid aanwezig zal zijn om bij een hogere instantie dan de gemeenteraad de beslissing te toetsen.

  4. Alleen ja of nee laten kiezen is allang achterhaald. Dat argument sla je om de oren door:
    A. Iedereen dezelfde informatie te verschaffen, aktie: raad
    B. Keuzeteksten laten bepalen door de voltallige raad. De helft plus 1 is voldoende.
    C. Open èn eerlijk op de proppen komen met de te maken keuzes
    D. LOS durven laten.
    E. Heb vertrouwen in het democratisch gehalte van inwoners!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Meer informatie over hoe uw reactiegegevens worden verwerkt.