De ambtelijke organisatie van Wijdemeren is erg duur. Dat constateert de onafhankelijke rekenkamercommssie in een brief aan de gemeenteraad over de begroting 2024. Nu is de vergelijking die de rekenkamer maakt volgens mij niet helemaal fair, maar ook na herberekening steken de kosten van de Wijdemeerse organisatie nog steeds met kop en schouders uit boven die van in omvang vergelijkbare gemeenten.
De brief van de rekenkamercommissie in hier te vinden. Zonder iets te willen afdoen aan de andere kanttekeningen bleef mijn oog toch vooral hangen bij de (herhaalde) opmerkingen over de kosten van het ambtelijk apparaat, ditmaal gebaseerd op de begrotingen 2023. Zie het laatste tussenkopje in de brief: ‘Kostenorganisatie (overhead)’. Daar staat deze cijferopstelling:
Duidelijk is dat Wijdemeren veel meer geld kwijt is aan de eigen organisatie (vaste ambtenaren plus inhuur) dan vergelijkbare gemeenten. De rekenkamer wijst er fijntjes op dat daardoor in Wijdemeren minder dan elders overblijft om te besteden aan ‘het voorzieningenniveau’ – voor de inwoners dus. Lelijke zaak.
Maar nu die cijfers zelf. Gemiddeld besteden de opgevoerde gemeenten 30 procent van wat ze krijgen aan algemene uitkering uit het gemeentefonds aan de eigen organisatie. In Wijdemeren is dat 51 procent. Daarmee is de Wijdemeerse organisatie liefst 70 procent duurder dan die van vergelijkbare gemeenten.
Niet helemaal eerlijk
Helemaal eerlijk lijkt die vergelijking me echter niet. Kijk eens naar Heiloo (bij Alkmaar) en De Wolden (in Drenthe). Daar wordt volgens deze cijfers wel erg weinig uitgegeven aan de eigen organisatie. Uitgezocht heb ik het niet, maar dat heeft vast te maken met samenwerken met/leunen op buurgemeenten. En dat vertekent het beeld.
Daarom heb ik een sommetje gemaakt zonder de buitenbeetjes Heiloo en De Wolden. Dan stijgt het gemiddelde dat gemeenten aan de eigen organisatie uitgeven naar 36 procent van hun algemene uitkering. Maar ook dan is Wijdemeren nog 42 procent duurder uit dan het gemiddelde. Nog steeds niet best dus.
Volgende vraag: is het wel helemaal correct om Wijdemeren af te rekenen op de organisatiekosten ten opzichte van alleen de algemene uitkering? Ik denk het niet. Om de algemene uitkering voor een gemeente te bepalen wordt bij het gemeentefonds gekeken naar ruim zestig (!) variabelen. Een paar daarvan zijn: inwonertal, aantal ouderen, aantal jongeren en oppervlakte van de gemeente.
Belangrijk is ook het vermogen om eigen inkomsten te genereren uit de onroerendezaakbelasting (ozb). Als een gemeente daartoe ruime mogelijkheden heeft, wordt de algemene uitkering navenant verlaagd. En Wijdemeren kan prima een flink ozb-bedrag ophalen. Dat heeft uiteraard alles te maken met de woningwaarden, die in deze gemeente vrij hoog liggen.
Nieuwe rekensom
Daarom is het juister een wat aangepaste rekensom te maken. Namelijk kijken wat een gemeente aan algemene uitkering krijgt plus wat de gemeente ophaalt aan ozb (voor woningen en niet-woningen bij elkaar). Tel die twee bedragen bij elkaar op en kijk dan nog eens welk percentage daarvan in het ambtenarenapparaat wordt gestoken. Doet Wijdemeren het dan nog steeds slechter dan gemeenten met ongeveer evenveel inwoners?
We zien hier dat gemeenten gemiddeld 32 procent van hun inkomsten uit de algemene uitkering plus ozb uitgeven aan kosten voor hun ambtelijke organisatie. Met 42 procent zit Wijdemeren daar vrijwel een derde boven. Wijdemeren is dus vrijwel een derde duurder uit dan qua inwonertal vergelijkbare gemeenten.
Uitleg zeer gewenst
Al met al is het beeld naar mijn smaak dus niet zo inktzwart als de rekenkamer het laat zien, maar nog altijd heel erg donkergrijs – op het zwarte af, zeg maar. Hoe we het ook wenden of keren, Wijdemeren geeft onevenredig veel geld uit aan het ambtelijke apparaat. In de geest van de rekenkamer: dat is geld dat niet kan worden besteed aan voorzieningen voor de inwoners. Dat schreeuwt om uitleg door het college.