Een woordspelletje, ’n curieus verhaal, OZB-terugkrabbelaars en ’n pikanterie

Verreweg het opmerkelijkst aan de over twee avonden uitgesmeerde laatste raadsvergadering van dit politieke seizoen was uiteraard de breuk in de coalitie: PvdA/GroenLinks stapte eruit, zoals eerder beschreven. Maar er vielen nóg wel wat dingen op.

Woensdagavond lanceerde Nanne Roosenschoon (D66) iets wat me zoals gemeld deed denken aan een complottheorietje. Er was, zei hij, bewust aangestuurd op algehele bestuurlijke fusie als enige uitkomst van het langdurige besloten beraad van de gemeenteraad.

Dictaat

Donderdagavond kwam hij er nog eens op terug. ,,De besluitvorming is haast voorgekauwd’’, stelde hij. ,,Dat kwam op D66 over als een dictaat.’’ En: ,,Van het begin af aan is er naartoe gewerkt. Niet door raadsfracties, maar door het begeleidende bureau (KokxdeVoogd,red.).’’

Hij scherpte het dus nog wat aan (‘dictaat’) en preciseerde zijn aantijging (‘niet raadsfracties, maar het bureau’). Maar Roosenschoon heeft daar toch zelf bij gezeten? Hij zat toch aan tafel van het begin (de opdrachtverlening aan KokxdeVoogd) tot het eind (de conclusie dat aan bestuurlijke fusie niet te ontkomen valt)? Heeft hij dan niet bijgestuurd, dat althans geprobeerd? We zullen het nooit weten, want heel het proces vond achter gesloten deuren plaats. Des te jammerder was het daarom dat Roosenschoon naliet zelfs maar een begin van onderbouwing van zijn aantijging te leveren.

Kennis, moraliteit, zingeving

Opvallend vond ik woensdagavond ook de openingsbijdrage van Patricia IJsbrandij (DorpsBelangen) over het toekomstperspectief (bestuurlijke fusie). ,,Er is maar één hoogste goed: kennis’’, stak ze van wal. En die is, ging ze door, ‘verbonden met moraliteit’. Ook repte ze over ‘zin aan het leven geven’.

Snel krabbelde ik die woorden neer, want daar moest ik toch eens over nadenken. Waar zou ze die wijsheden hebben opgeduikeld en vooral: wat bedoelde ze? Thuis heb ik m’n aantekeningen een paar keer herlezen, maar leentjebuur spelend bij schrijver/dichter Johnny van Doorn (1944-1991) moet ik bekennen dat ‘mijn kleine hersentjes’ het niet weten te bevatten.

Wat ik gelukkig wel begreep: ,,Vandaag stemmen wij vóór’’. IJsbrandij was dus bijgedraaid en schaarde zich alsnog aan de zijde van haar fractiegenoot René Voigt: gemeentelijke fusie moet, omdat het helaas niet anders kan. Als gevolg daarvan stemde alleen Roosenschoon (D66) woensdag tegen het voorgenomen besluit tot fusie en alle andere aanwezige raadsleden voor.

Keuzemenu, kruisje

De echte klapper was woensdag natuurlijk de breuk in de coalitie. PvdA/GroenLinks had zich onaanvaardbaar onder druk gezet gevoeld. Onder het Financieel herstelplan werd de fractie geacht te ‘tekenen bij het kruisje’, het was geen ‘keuzemenu’, en de rood/groenen was te verstaan gegeven geen enkel amendement (wijzigingsvoorstel) over het herstelplan te steunen.

Wethouder Gert Zagt (De Lokale Partij, financiën) kwam daarop donderdagavond terug. Met ‘geen keuzemenu’ bedoelde hij dat het herstelplan ‘een integraal pakket is, waarvan de maatregelen met elkaar verband houden’. En tekenen bij het kruisje? Zagt: ,,U hebt als raad de mogelijkheid te amenderen, dus is geen sprake van tekenen bij het kruisje’’. En verder over amendering: ,,Die vrijheid hebt u altijd, maar dit is wat het volgens het college zou moeten zijn’’.

Wat betekende dat? Als het herstelplan een integraal, intern samenhangend pakket maatregelen is, dan betekent het verwijderen van een bouwsteen dat het geheel instort. En dat terwijl ‘dit is wat het volgens het college zou moeten zijn’. Ik kan er weinig anders in zien dan een wat omslachtige manier om te zeggen: tekenen bij het kruisje.

Dat dat volgens Zagt niet waar is omdat de raad het recht heeft het herstelplan te amenderen, is al evenzeer een woordspelletje om een ander beeld op te roepen dan Wilna Wind (PvdA/GroenLinks) een dag eerder had geschetst. Niemand heeft immers beweerd dat de raad niet zou mogen amenderen. Logisch, dat recht ligt simpelweg vast in de regels en daaraan kunnen een college of coalitiefracties niets veranderen. Wat wel tegen PvdA/GroenLinks is gezegd: haal het niet in jullie hoofd amendementen te steunen. Automatisch houdt dat ook in: jullie zelf moeten amendementen achterwege laten. Ook dat riekt weer naar: tekenen bij het kruisje.

Iets persoonlijks

Aardig was tegen het einde van het debat over het herstelplan wat Olivier Goetheer (DLP) naar voren bracht. Hij wilde graag ‘eerst iets persoonlijks’ opmerken. Op Rading Nul had hij namelijk enkele bijdragen gelezen die wat hem betreft correctie behoeven. Hij meldde: waar DLP ‘stellig’ is geweest, ‘dan ben ik dat en niet een andere persoon’. Daar liet hij het bij. ,,Eventuele uitleg komt elders wel.’’

Op grond van een ‘gesprek elders’ (da’s weer eens iets anders dan ‘functie elders’ 😉) kan ik u melden dat Goetheer bedoelde zijn partijgenoot Zagt, die op Rading Nul inderdaad recent aan kritiek heeft blootgestaan, in bescherming te nemen. Hij vertelde me dat hij, Goetheer, het was die maandag tijdens het coalitie-overleg had bepleit dat de drie coalitiefracties zouden zorgen het herstelplan ‘door de raad te krijgen’. Ook had hij ervoor gepleit het college, ondanks twijfels en bezwaren, vertrouwen te geven. Tot slot had hij de coalitiegenoten bezworen ‘geen amendementen te steunen waarmee we ten opzichte van Haarlem (de provincie, die financieel toezicht houdt, red.) voor joker staan’. Ik heb geen reden aan Goetheers woorden te twijfelen.

Verkoop vastgoed

Wethouder Els Kruijt (VVD, vastgoed) hoefde zich niet vaak in het debat te mengen. Wel viel me iets op dat ze donderdagavond zei. In het herstelplan staat dat het college een deel van het gemeentelijk vastgoed wil verkopen. Aan welke panden we moeten denken staat nergens, volgens het college moet dat nog worden vastgesteld. Wel een beetje vreemd is dat het college als financieel resultaat van die nog vage operatie voor 2024 alvast een ton inboekt, oplopend naar een half miljoen euro in 2027 en volgende jaren. Het is een van de redenen waarom ik de cijfers uit het herstelplan eerder boterzacht noemde.

Kruijt zei er donderdagavond over: ,,Die vijf ton is een taakstelling’’. Ofwel: dat bedrag móét worden gehaald. Maar ja, misschien lukt dat, maar misschien ook niet, al was het alleen maar omdat nog niet eens is bepaald welk vastgoed wel en welk niet in de verkoop gaat. En overigens: anders dan bij de voorgenomen bezuiniging op het sociaal domein staat nergens in het herstelplan dat die vijf ton in de vastgoedhoek een ‘taakstelling’ is. Kortom: klopt het wat Kruijt zei of zei ze het alleen maar om de raad sussen?

Wéér geld voor organisatie

In het oog sprong ook het debat over de ambtelijke organisatie. In die organisatie wil het college nog eens 1.290.000 euro extra pompen in 2024 en 490.000 euro in 2025.

Niet doen, stelden PvdA/GroenLinks, DorpsBelangen en CDA in een amendement. Ze wezen op drie punten. Ten eerste dat er de afgelopen jaren al veel extra geld in de organisatie is gestopt zonder dat dat tot het gewenste effect heeft geleid. Ten tweede dat bureau Necker van Naem in 2021 vaststelde dat de formatie (hoeveel ambtenaren er mogen werken) in Wijdemeren niet krap bemeten is. Waarbij ik aanteken: in 2021 was de formatie 164,8 fte (volle banen) en nu 189 fte. Ten derde voerden de drie fracties aan dat het met een fusie in aantocht wat raar is om nu de formatie uit te breiden. Doe maar gewoon je best de bestaande vacatures te vullen, aldus de indieners van het amendement.

Curieus

Wethouder Ron de Haan (DLP, personeel en organisatie) diende ze van repliek. Om te beginnen stelde hij dat als de organisatie niet wordt versterkt er ‘geen realistisch herstelplan komt dat de provincie overtuigt’. Bovendien, zei hij, ‘hebben we nú (en dus niet pas bij de fusie, red.) mensen nodig’, onder meer voor de invoering van de Omgevingswet. En er zijn ook te weinig boa’s (bijzondere opsporingsambtenaren, red.), meldde hij. Afrondend stelde De Haan  dat ‘de basisformatie niet op orde is, er zijn teveel vacatures’.

Curieus verhaal. De (basis)formatie niet op orde? Dat er veel vacatures zijn, is een feit, maar dat betekent niet dat er met de formatie – er mogen 189 fte aan ambtenaren werken – iets mis zou zijn. Invoering van de Omgevingswet, gebrek aan boa’s? Daarvoor is ongetwijfeld nodig dat wordt voorzien in openstaande vacatures, maar het overtuigt niet als argument waarom de formatie (hoeveel mensen er mogen werken) opnieuw omhoog zou moeten.

Dat zonder verdere uitbreiding van de ambtelijke organisatie er ‘geen realistisch herstelplan komt dat de provincie overtuigt’ klinkt zonder onderbouwing helemaal eigenaardig. Het herstelplan ligt er toch? Moeten we uit De Haans betoog opmaken dat dat plan ‘niet realistisch’ is? Opmerkelijk.

Extra OZB-verhoging

Ook het debat over de voorgestelde zeer forse verhoging van de onroerendezaakbelasting (OZB) – vier jaar achter elkaar telkens 5 procent extra bovenop de inflatie – sprong in het oog. De complete oppositie (DorpsBelangen, CDA, PvdA/GroenLinks, D66 en ChristenUnie) wilde dat anders: alleen volgend jaar 5 procent extra bovenop de inflatie, daarna de OZB alleen indexeren met het inflatiepercentage.

Bij zo’n voorstel dat een gat schiet in de begroting zijn er twee mogelijkheden: ofwel de indieners van het amendement geven zelf aan waar ze compenserend geld vandaan willen halen ofwel ze geven het college opdracht er een mouw aan te passen. Nu leven er aan oppositiekant wel wat gedachten waar financiële compensatie gevonden kan worden, maar met een concreet voorstel kwamen de indieners niet.

Schrik

Dat was dan ook precies het punt dat wethouder Zagt aangreep. Ik ontraad het amendement, zei hij, want als het wordt aangenomen krijgen we de begrotingen niet meer sluitend. Dus ‘moet u aangeven welke uitgaven in dat geval vervallen’.

De tegenwerping had kunnen zijn: nee, we dragen het college op dat geld te zoeken. Maar van Zagts stelling schrokken Esther Kaper (ChristenUnie) en Nanne Roosenschoon (D66) blijkbaar zo, dat ze zich schielijk terugtrokken als mede-indieners van het amendement. Hadden ze werkelijk niet voorzien dat Zagt zo’n tegenwerping zou maken?

Geheel tot slot kwam het uiteraard tot stemming over amendementen en over het Financieel herstelplan zelf. Zoals te verwachten stemden DLP en VVD tegen de amendementen van de oppositie en voor het herstelplan. Ook viel te noteren dat D66 en ChristenUnie met de coalitie meestemden.

Politieke pikanterie

Eveneens het noteren waard was een politieke pikanterie, in de vorm namelijk van een stemverklaring. Die kwam van Bo de Kruijff (VVD). Hij meldde vóór het herstelplan te zullen stemmen, ‘maar het college moet er niet van uitgaan dat ik ook automatisch voor de begroting zal stemmen’. Let wel: De Kruijff zei niet ‘we’ (de VVD-fractie), hij zei ‘ik’. Da’s boeiend, aangezien de coalitie sinds afgelopen woensdag in de raad nog maar beschikt over één stem meer dan de oppositie. Het maakt nu al nieuwsgierig naar wat er gaat gebeuren in november, als de begroting 2024 moet worden vastgesteld.