Het hoge woord is eruit: bezuinigen op sociaal domein doet wél pijn

Voor het sociaal domein komen er volgend jaar in Wijdemeren ‘beheersmaatregelen’. ,,En’’, zei wethouder Ron de Haan (sociaal domein) dinsdagavond tussen neus en lippen door tegen een raadscommissie, ,,die gaan ook hier en daar pijn doen.’’ Hèhè, na maanden van ontkenning was het hoge woord eruit: snijden in het sociaal domein, zoals het college met instemming van de gemeenteraad wil, gaat wel degelijk van au!

Het was het opvallendste ‘nieuws’ uit de vergadering die was gewijd aan de gemeentebegroting 2024, waarover de gemeenteraad volgende week donderdag knopen moet doorhakken. Een nogal langdurig beraad was het, commissievoorzitter Bo de Kruijff kon pas afsluiten om 00.20 uur. Nou ja afsluiten . . . hij schorste. Na de vermoedelijk vrij korte raadsvergadering van morgen gaat de commissie vrolijk verder.

Zonder afbreuk aan kwaliteit

Het sociaal domein dus. In het eind juni gepubliceerde financieel herstelplan staat dat het college daarop jaarlijks blijvend een half miljoen euro wil bezuinigen. Dat betreft uitvoering van de Jeugdwet, de Wet maatschappelijke ondersteuning (WMO) en de Participatiewet. In bijlage 2 bij het financieel herstelplan staat geruststellend: ,,Producten en diensten worden anders – meer in samenhang en waar mogelijk efficiënter – ingericht zonder afbreuk te doen aan de kwaliteit van de dienstverlening aan inwoners’’.

Met nogal wat omhaal van woorden zei De Haan dinsdagavond ongeveer hetzelfde. Volgend jaar wordt in het sociaal domein eenmalig 2,5 ton geïnvesteerd en dat moet het mogelijk maken vanaf 2025 jaarlijks een half miljoen minder uit te geven aan dat sociaal domein.

Vage riedel

Concrete maatregelen heeft het college nooit genoemd, reden waarom ik eerder de ‘taakstellende bezuiniging’ van vijf ton boterzacht noemde. Dinsdag kwam De Haan weer met de bekende vage riedel die ook in andere gemeenten wel te beluisteren valt: ,,Betere monitoring, vroegsignalering, kritisch kijken naar zorgaanbieders’’. Maar hé, hij noemde nog iets: ,,Gesprekken met cliënten strenger voeren’’.

Rosalie van Rijn (CDA) beet hem toe: ,,U zegt daar gaan inwoners niks van merken, maar u gaat uren korten op de huishoudelijke hulp’’. De Haan ontweek  een direct antwoord: ,,Daar komen we in het voorjaar op terug’’. Hij verklaarde voor het sociaal domein ‘wel 27 beheersmaatregelen’ te kunnen bedenken – tsja, als Visionair draait hij daarvoor zijn hand natuurlijk niet om. Maar, zei hij ook, ‘ik denk dat er ongeveer 18 in Wijdemeren effectief kunnen zijn’.

Dat pakket ‘beheersmaatregelen’ krijgt de gemeenteraad komende lente ter besluitvorming voorgelegd. Ram Lachman (PvdA/GroenLinks) ving dan ook bot toen hij maar weer eens vroeg waarop het college die al ingeboekte bezuiniging van vijf ton baseert. ,,Er is geen onderbouwing’’, aldus Lachman. ,,Dat is aan de politieke keuzes die u maakt’’, stelde De Haan. Ofwel: als u rustig wacht tot het voorjaar en dan het college volgt, komt het heus goed.

Terzijde zei De Haan trouwens ook nog iets anders. Uit de antwoorden op ‘technische’ vragen over de begroting (in dit geval een vraag van De Lokale Partij) blijkt dat achterstanden bij het verwerken van WMO-hulpvragen weer terug zijn. ‘Bij de WMO zijn er momenteel achterstanden bij het verwerken van ca. 70 aanvragen’, zo valt te lezen. ,,De Lokale Partij schrikt daarvan’’, aldus Margriet Rademaker. Maar volgens De Haan had de DLP-fractievoorzitter het mis: het is een wachtlijst ‘van 70 op 1.100 voorzieningen’, zei hij. Ah, gelukkig maar, politiek en inwoners kunnen rustig gaan slapen.

Over iets heel anders deed Jan Willem Nienhuis (CDA) een opvallende duit in het zakje. Hij had geconstateerd dat inwoners van Wijdemeren naar verhouding veel geld kwijt zijn aan ‘overhead’ (zeg maar de ambtelijke regelneverij, dus niet de uitvoering) bij de rioolheffing en al helemaal bij de afvalstoffenheffing. Hij had niet alleen in de Wijdemeerse cijfers gekeken maar ook in die van enkele andere regiogemeenten. Hij noemde bedragen in de ordegrootte dik 25 euro, iets meer dan 13 euro en een paar dubbeltjes. En u raadt het al: het veruit hoogste bedrag betreft Wijdemeren.

Nienhuis’ even simpele als logische vraag: ,,Hoe kan dat?’’ Alle gemeenten in de Regio Gooi en Vechtstreek halen bij hun inwoners immers afvalstoffenheffing op om de rekening te betalen die ze krijgen van de GAD. Dan kan het toch niet zijn dat de ambtelijke regelneverij in Wijdemeren (en dus voor de inwoners) zoveel duurder is dan elders?

Rookgordijn

Wethouder Gert Zagt (financiën) kwam met een antwoord uit de categorie kluitje-riet: ,,Het komt mede door onze eigen regelgeving’’. Mede? Waardoor nog meer dan? En hoezo door eigen regelgeving? Olivier Goetheer (Groep Goetheer): ,,Ik begrijp het niet’’. Ook zei hij te schrikken van de door Nienhuis genoemde bedragen. Zagt zei eveneens te schrikken van de verschillen. Maar, begon hij aan een rookgordijn, ‘wellicht . . .  wellicht is het een zaak van appels vergelijken met peren . . .’

Op de vraag van Rademaker (DLP) of ‘we dan die eigen regels niet kunnen aanpassen’ moest de wethouder het antwoord schuldig blijven. ,,Ik weet het niet, daar zou ik me in moeten verdiepen.’’ Te hopen valt dat dat nog vóór de begrotingsraad van 9 november iets oplevert. Want als het klopt wat Nienhuis opsomde, dan is dat best gek – en is de Wijdemeerse inwoner de dupe.

Gapende gaten

De derde kwestie die dinsdagavond opviel, was die van de gapende gaten in de ambtelijke organisatie. In ‘technische’ vragen had het CDA opgemerkt dat de raadsleden bij de presentatie van het organisatieherstelplan (over de ambtelijke organisatie dus) was verteld dat er 48 vacatures waren geweest, maar dat daarvan ongeveer de helft weer was opgevuld. In de begroting had het CDA gelezen dat het aantal vacatures inmiddels weer is opgelopen tot 51 (51,72 om precies te zijn, red.). Vraag: ,,Hoe kan dat?’’

Het antwoord van het college is onnavolgbaar: ,,Autonome ontwikkelingen tussen opstellen herstelplan en opstellen begroting.’’ Wat stáát daar?? Als het bij een gemeente gaat over autonome ontwikkelingen betreft dat doorgaans de inflatie of hogere ambtenarensalarissen door een nieuwe CAO. Maar hier?? Wel, ook hier wordt vermoedelijk bedoeld dat er iets is gebeurd waarop de gemeente geen greep heeft. Er hebben kennelijk in slechts enkele maanden tijd een stuk of 27 ambtenaren ontslag genomen om elders te gaan werken.

Lachman (PvdA/GroenLinks) vestigde er de aandacht op dat de formatie waarover Wijdemeren mag beschikken is uitgebreid met 11,58 fte (volle banen), van 189 in 2022 naar de 200,58 in de begroting 2024. Van die extra fte’s betreffen overigens negen het Plassenschap Loosdrecht, waarvoor Wijdemeren werk én mensen heeft overgenomen van Recreatie Midden Nederland. Maar goed, Lachmans dringende vraag was: ,,Gaan we die vacatures ooit invullen?’’

Illusie

We doen in elk geval onze stinkende best, vat ik het antwoord van wethouder De Haan (personeel en organisatie) maar even samen. Wel moest hij erkennen dat ‘het imago’ van Wijdemeren natuurlijk niet helpt en dat het ‘in deze onzekere situatie’ (fusie in aantocht) ‘onvermijdelijk’ is dat een aantal ambtenaren elders een goed heenkomen zoekt. Kortom: het is een illusie te denken dat al die vacatures vervuld gaan worden.

Hoe is nu de situatie volgens de jongste gegevens waarover we als buitenwereld kunnen beschikken? Voor 2024 gaat het college volgens de begroting uit van een formatie van 200,58 fte aan ambtenaren. Ook is sprake van 51,72 fte aan ‘vacatureruimte’. En dan is er nog het ziekteverzuim. Dat bedroeg in 2022 7,1 procent. Zouden toen alle 189 formatieplaatsen door vaste mensen zijn bezet, dan ging het om 13,4 fte aan zieken. In werkelijkheid zullen het er minder zijn geweest, pakweg 8 of 9. Tel dat op bij de vacatureruimte, dan ontbreekt rond 60 fte ofwel flink meer dan een kwart van het toegestane personeelsbestand doordat het er simpelweg niet is (nooit in dienst genomen) of doordat het ziek is.

Mensen van buiten

Dat betekent natuurlijk niet dat ook dik een kwart van de ambtelijke stoelen leeg is. Om gaten te vullen, worden tijdelijk mensen van buiten ingehuurd. Net als alle andere gemeenten wil Wijdemeren de uitgaven voor inhuur wel een beetje binnen de perken houden. Daarom wordt voor inhuur uitgegaan van 10 procent van de vaste loonkosten, en dat is dan exclusief de kosten voor burgemeester en wethouders, gemeenteraad en raadsgriffie. Dat betekent dat Wijdemeren volgend jaar 1,8 miljoen aan inhuur mag uitgeven – inhuur dus ter vervanging van zieken en om tijdelijk vacatures in te vullen.

,,Is dat genoeg?’’, vatte De Haan een paar vragen daarover samen. Zijn antwoord: ,,We stellen voor dat we u dat twee keer per jaar laten weten’’. Geen antwoord dus, althans nu niet.

Maar valt er misschien toch al iets over te zeggen, zij het heel grofmazig? Als we even afzien van ziekteverzuim en alleen kijken naar vacatures (een kwart van de formatie), dan zijn er nu zo’n 150 vaste ambtenaren van de 200 die er in 2024 zouden mogen zijn. Overigens: dinsdagavond laat, bij zijn eerste optreden in de politieke arena, meldde waarnemend burgemeester Charlie Aptroot dat op de formatie van zes fte aan bijzondere opsporingsambtenaren (boa’s) er momenteel drie vacatures zijn.

Duurder

Een bedrag ter grootte van 10 procent van het gezamenlijke salaris van genoemde 150 ambtenaren mag extra worden uitgegeven aan externe inhuur. Helaas betekent dat niet dat 150 : 10 = 15 mensen van buiten kunnen worden ingehuurd waardoor de totale bezetting zou stijgen van 150 naar 165 fte (van de toegestane 200). Externen zijn immers duurder dan ambtenaren in vaste dienst – al snel 1,5 keer zo duur, maar 2 keer zo duur is niet uitzonderlijk en nog wat duurder komt ook voor.

Dus is het van tweeën één. Ofwel er kunnen lang geen 15 mensen worden ingehuurd om gaten te dichten. Ofwel er worden wel 15 of meer externen ingehuurd, maar dan wordt de norm van 10 procent van de normale loonsom  voor inhuur fors overschreden.

Vaart

In beide gevallen is er alle aanleiding met enige vaart met een fusiepartner tot overeenstemming te komen zodat zo snel mogelijk aan ambtelijke  samenwerking en integratie kan worden begonnen. Dat is in het belang van het geplaagde Wijdemeerse ambtenarenapparaat en daarmee in het belang van (de dienstverlening aan) de inwoners.

Intussen benieuwd wanneer het het college belieft de raad voor de eerste keer in te lichten over de stand van zaken, zoals De Haan toezegde. En nog benieuwder wat de werkelijke stand van zaken dan is.