Boodschappengate revisited. Inlichtingenbureau aan banden?

Op 28 januari van dit jaar schreef ik een stuk over het Inlichtingenbureau. Het wat? Het Inlichtingenbureau, dat uit alle mogelijke bronnen gegevens bij elkaar harkt om gemeenten te tippen over misbruik van uitkeringen.

Ik citeer even mijzelf om uw herinnering (if any) even op te frissen.

Inlichtingenbureau

“Het IB is in 2001 opgericht door de Ver. Ned. Gemeenten (VNG) en het ministerie van Soc. Zaken en Werkgelegenheid (SZW). Het IB is bewust ondergebracht in een stichting opdat de afstand er voor zorgt dat kamervragen, WOB verzoeken en ander democratisch ongemak het IB niet kan deren bij het werk. Dat werk bestaat uit het bijeenharken van zoveel mogelijk gegevens over uitkeringsgerechtigden, zowel uit overheidsbestanden als uit andere bronnen.”

En, ook uit januari:

“Tot voor kort had niemand ooit gehoord van het inlichtingenbureau. De laatste weken kwam daar verandering in. Dankzij de vasthoudendheid van wethouder Rosalie van Rijn van Wijdemeren. Zij besloot dat de gemeente vast houdt aan de eis inzake “boodschappengate”. Daarbij deelde zij mee dat Wijdemeren getipt was door het Inlichtingenbureau over het feit dat de bijstandsgerechtigde dame, tegen wie de rechtszaak loopt, ook over een auto en een motor beschikte. Gepreciseerd zelfs een auto en een motor ‘uit het hogere segment’.”

Het is dus een enigszins stiekeme Stichting dat Inlichtingenbureau (met die nietszeggende naam).

Motie Democratische Controle aangenomen

In Binnenlands Bestuur van twee dagen geleden stond een artikel over het Inlichtingenbureau omdat de Tweede Kamer, met uitzondering van de PVV, een motie aannam om democratische controle in te stellen op het Inlichtingenbureau. Ook al omdat de Autoriteit Persoonsgegevens ook kritisch was op de verwerking van persoonsgegevens in dat gesloten bolwerk.

Citaat uit het artikel uit Binnenlands Bestuur:

“Het Inlichtingenbureau, een dataverwerker die gemeenten helpt om bijstandsfraude op te sporen, moet worden omgevormd tot een instantie waar democratische controle op uitgeoefend kan worden. Dat vindt vrijwel de hele Tweede Kamer, die daarover dinsdag een motie aannam.

Controle

Het Inlichtingenbureau ‘onttrekt zich aan democratische controle’, valt te lezen in de motie van SP-Kamerlid Bart van Kent. Ook valt de organisatie, die als private stichting opereert, niet onder de Wet openbaarheid van bestuur (Wob), waardoor burgers en journalisten er geen informatie over kunnen opvragen. De regering moet daarom met ideeën komen om het Inlichtingenbureau zo om te vormen dat er wel democratische controle kan worden uitgeoefend. Ook zal minister Koolmees (D66) van Sociale Zaken en Werkgelegenheid de stichting vragen om in de tussentijd vrijwillig aan Wob-verzoeken te voldoen. Dat werd besloten in de motie die door alle partijen behalve de PVV werd gesteund.

Privacy

Het Inlichtingenbureau helpt gemeenten bij het opsporen van bijstandsfraude. Een signaal vanuit het bureau was bijvoorbeeld de aanleiding voor de terugvordering in de zaak die bekend is geworden als de boodschappenaffaire. Privacydeskundigen spraken eerder dit jaar in de Volkskrant hun verbazing uit over de werkwijze van het Inlichtingenbureau. Wie een uitkering van de overheid aanneemt, heeft nauwelijks nog privacy, zei rechtsgeleerde en voorzitter van het Platform Bescherming Burgerrechten Tijmen Wisman. ‘Door steun te accepteren, lever je jezelf eigenlijk compleet over aan de overheid.’

Opheldering

De Autoriteit Persoonsgegevens vroeg daarvoor al om opheldering over de verwerking van persoonsgegevens door de stichting. Daarop werd de juridische constructie waaronder het bureau werkt, iets aangepast. Voorheen waren gemeenten verantwoordelijk voor de verwerking van persoonsgegevens door het Inlichtingenbureau. Vanaf 1 juni 2021 ligt de verantwoordelijkheid voor de ‘feitelijke verwerkingen’ bij het Inlichtingenbureau zelf.

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Meer informatie over hoe uw reactiegegevens worden verwerkt.