Kleine coalitiepartner in spe moet bij formatie veel eisen

De partijen die met De Lokale Partij (DLP) in een nieuwe Wijdemeerse coalitie stappen, moeten bovenmatig forse eisen stellen aan het coalitie-akkoord. Alleen door veel van de eigen ideeën daarin op te nemen en (hopelijk) te realiseren kan een ‘junior-partner’ het te verwachten verlies aan stemmen bij de verkiezingen in 2026 compenseren.

(Pinterest.com)

Dat richtsnoer voor onderhandelaars van kleine(re) partijen kwam aan de vooravond van de gemeenteraadsverkiezingen van 2018 aan het licht door wetenschappelijk onderzoek. Voor dat onderzoek is in heel Nederland gekeken naar de zeven ‘gewone’ gemeenteraadsverkiezingen in de jaren 1990-2014. Herindelingsverkiezingen werden buiten beschouwing gelaten.

Besturen kost zetels

In het tijdschrift Economisch Statistische Berichten publiceerden de Groningse wetenschappers Maarten Allers, Joes de Natris en Harm Rienks in 2018 hun bevindingen in het artikel ‘Besturen gemeente kost partijen raadszetels’. Door de bank genomen kost meebesturen partijen 4 tot 8 procent van hun zetels bij de volgende verkiezingen. In Wijdemeerse verhoudingen betekent dat, dat elke coalitiepartij rekening moet houden met het risico één zetel te verliezen.

En hoe zat dat vorige week bij de verkiezingen in Wijdemeren, waar DorpsBelangen (DB), CDA, VVD en D66 de afgelopen vier jaar de wethouders leverden? DB min 2 zetels, CDA min 1, VVD min 1, D66 min 1. Dat spoort dus heel aardig met de bevindingen van de Groningse wetenschappers, al kreeg DB een zwaardere klap dan op grond van het onderzoek mocht worden verwacht.

Teleurgestelde kiezers

Het komt ook overeen met de zogenoemde ‘coalition of minorities’-theorie. Die zegt dat coalitiepartijen nooit alle verwachtingen van hun kiezers kunnen waarmaken en dat oppositiepartijen bij de volgende verkiezingen hun voordeel doen met teleurgestelde kiezers uit het coalitiekamp. En het lijkt tevens een bevestiging van de ‘grievance asymmetry’-theorie, die stelt dat kiezers partijen hun fouten of mislukkingen zwaarder aanrekenen dan ze lof hebben voor wat wél is gelukt.

Dat geldt overigens allemaal in een systeem van evenredige vertegenwoordiging, zoals we in Nederland hebben. In bijvoorbeeld Groot-Brittannië en de Verenigde Staten met hun meerderheidsstelsels (de grootste krijgt alles) werkt het anders.

Besturen heeft dus een prijs. Dat maakt het voor coalitiepartijen des te belangrijker om in de vier bestuursjaren heel goede resultaten te boeken waarmee ze dat dreigende verlies bij de volgende verkiezingen misschien kunnen tegengaan, althans beperken.

Verschil tussen groot en klein

Bij dat alles is er wel een verschil tussen grote en kleine coalitiepartijen. Dat is in Wijdemeren nu natuurlijk des te relevanter, omdat DLP de komende vier jaar in de gemeenteraad zoveel groter is dan elke andere fractie.

Volgens de onderzoekers is de prijs van besturen voor kleine coalitiepartijen hoger dan voor grote. Bij de volgende verkiezingen krijgen de kleine coalitiepartners in beginsel dus hardere klappen dan de grote. Dat laat zich wel verklaren. Kleine(re) partners zullen een minder sterk stempel op het beleid kunnen zetten dan grote. Omgekeerd zullen grote coalitiepartners zichtbaarder zijn dan kleine en als ze het een beetje handig doen, kunnen grote coalitiepartners hun successen beter uitventen. In Wijdemeerse verhoudingen zal dus elke partij die zich in de nieuwe coalitie verbindt met de veel grotere DLP daarmee rekening moeten houden.

Heel veel eisen

Kunnen ‘junior-partners’ in een coalitie iets doen om het over vier jaar te verwachten onheil te keren, althans te beperken? Jazeker, menen de Groningse onderzoekers. Wat kleine(re) coalitiepartners te doen staat, is bij de formatie van de nieuwe coalitie en het nieuwe college ‘buitenproportionele eisen stellen ter compensatie van het te verwachten stemmenverlies’.

Kijk, dat is klare taal. DLP mag dan met acht zetels in de nieuwe raad veruit de grootste zijn, lijsttrekker Alette Zandbergen zei vorige week donderdag terecht dat dat voor een nieuwe college niet genoeg is. DLP kan niet zonder kleinere partners en die kunnen hun huid duur verkopen. Gezien de uitkomsten van het Groningse onderzoek zullen die kleinere partners dat ook móéten doen. Eens zien waartoe dat in Wijdemeren gaat leiden.

2 thoughts on “Kleine coalitiepartner in spe moet bij formatie veel eisen”

  1. Het is duidelijk als je oppositie voert zoals DLP de laatste vier jaar heeft gedaan, levert dat altijd zetels op. Zoveel mogelijk burgers optrommelen en voor het karretje spannen en zoveel mogelijk publiciteit creëren en vertellen dat alles niet goed is en dat levert je 8 zetels op.
    Mijn advies aan alle partijen: laten zij nu maar zelf de kolen uit het vuur halen immers zij weten alles beter.

  2. Eigenlijk is het systeem van korte onderhandelingen in één of een paar gesprekken heel vreemd te noemen. Want elke partij sluit dan zo kort na de verkiezingen al compromissen en is dus meteen allerlei punten uit haar verkiezingsprogramma kwijt. Wat zonde. Slecht voorbereid, in te weinig tijd met te weinig hulp vanuit hun leden, specialisten, kiezers en daarbuiten. Terwijl kiezers willen dat ze er de volledige vier jaar hun best voor doen namens hen om het hele programma te realiseren én blijvend willen meepraten via inspraak en burgerparticipatie. Dat moet juist DLP toch aanspreken? Is er wetenschappelijk onderzoek naar het groeiend aantal gemeenten waar het principe van coalitie versus oppositie is losgelaten? Daar wordt voor elk besluit geknokt in het openbaar om een meerderheid binnen te slepen. Dat systeem biedt ook in de praktijk méér mogelijkheden om de bevolking er bij te betrekken. Zie als mooie voorbeelden Kaag en Braassem, Heerhugowaard en Vlaardingen. In het laatste geval mocht de bevolking zelfs haar mening geven over waar bezuinigen toe mocht leiden.
    Dus niet net als eigenlijk ook de partijen nu één keer per vier jaar tekenen bij het kruisje, mooi toch?

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Meer informatie over hoe uw reactiegegevens worden verwerkt.