Pmd-besluit: potentieel heel gevaarlijk politiek drijfzand

De Regio Gooi en Vechtstreek staat aan de vooravond van het belangrijke besluit hoe het verder moet met plastic, metalen en drankkartons (pmd): doorgaan met bronscheiding (door inwoners thuis) of overstappen op nascheiding bij de afvalverwerker. Houden de gemeenteraden elkaar wat betreft hun keuzes in evenwicht, dan moet het algemeen bestuur van de Regio de knoop doorhakken. Dat bestuur kan daarmee in politiek levensgevaarlijk drijfzand belanden. Dat valt op te maken uit de regels voor besluitvorming in het Regio-bestuur.

In de Regio Gooi en Vechtstreek werken zeven gemeenten samen. Eemnes doet op onderdelen mee, maar daarbij hoort niet afvaldienst GAD. Eemnes staat dus buiten het pmd-keuzevraagstuk. Dat is een zaak van de zes andere gemeenten: Blaricum, Gooise Meren, Hilversum, Huizen, Laren en Wijdemeren.

Impasse

Het handigst zou zijn als onder de gemeenteraden een meerderheid ontstaat. Bijvoorbeeld 4-2 voor overstappen op nascheiding (het verstandigst) of 4-2 voor blijven bronscheiden (minder slim). Maar als de schijn niet bedriegt, is het heel reëel om rekening te houden met een impasse: 3-3. Zeer wel denkbaar is namelijk dat de raden van Gooise Meren, Hilversum en Wijdemeren kiezen voor nascheiding, terwijl die van Blaricum, Huizen en Laren vasthouden aan bronscheiding.

In dat geval, zo kregen diverse raadscommissies van hun eigen wethouder te horen, moet het Regio-bestuur beslissen wat er gaat gebeuren. Maar niemand heeft uitgelegd hoe dat dan precies gaat. Een blik op de formele regels waaraan het Regio-bestuur gebonden is, kan ons verder helpen.

Wie zitten in bestuur?

Eerst even de bezetting van dat bestuur. Het bestaat uit zeven leden (eentje namens elk van de deelnemende gemeenten) plus de voorzitter: Gerhard van den Top, tevens burgemeester van Hilversum, de grootste Regio-gemeente. Zoals al eens eerder opgemerkt mogen we aannemen dat wethouder Mirjam Havinga (Eemnes) in het bestuur niet meepraat en meestemt over het pmd-vraagstuk. De GAD komt immers niet in Eemnes. In pmd-verband blijven dan nog over: de zes andere leden van het bestuur plus voorzitter Van den Top.

Gerhard van den Top. (Foto Regio Gooi en Vechtstreek)

Over de voorzitter is het Reglement Algemeen Bestuur (in werking sinds 12 juli 2018) in beginsel duidelijk. Artikel 3.2: ,,De voorzitter is onafhankelijk en heeft een adviserende stem’’. Hij kan de anderen dus wel iets adviseren, maar als het op stemming aankomt, staat hij aan de zijlijn.

Handen omhoog

Bij wat er gaat gebeuren op 27 juni, als het bestuur het pmd-besluit moet nemen, kunnen we ons wel iets voorstelen. Voorzitter Van den Top vraagt wie er voor voortzetting van bronscheiding is. Drie handen gaan omhoog: van Joke Lanphen (wethouder Blaricum), Bert Rebel (wethouder Huizen) en Nanning Mol (burgemeester Laren). Dan vraagt Van den Top wie voor overstappen op nascheiding is. Drie andere handen omhoog: van Hugo Bellaart (wethouder Gooise Meren), Karin van Hunnik (wethouder Hilversum) en Gert Zagt (wethouder Wijdemeren). Ai, de stemmen staken!

Karin van Hunnik. (Foto Regio Gooi en Vechtstreek)

En dan? Telt bijvoorbeeld de stem van Van Hunnik zwaarder omdat zij de grootste gemeente vertegenwoordigt? Nee, want de stem van elke gemeente in het Regio-bestuur is er gewoon eentje, niks meer en niks minder. Kan voorzitter Van den Top de doorslag geven? Nee, want hij heeft slechts een adviserende stem, en die telt als het erop aankomt bij een stemming niet mee.

Maar hoe moet het dan wel? Artikel 16.1: ,,Bij staking van stemmen over een zaak wordt het nemen van een besluit uitgesteld tot de volgende vergadering waarin de beraadslagingen kunnen worden heropend.’’ Het zit er dik in dat het ook dan weer 3-3 wordt. En dan?

Begin echte moeilijkheden

Daarover zegt artikel 16.2: ,,Bij staking van stemmen over een zaak in een volgende vergadering als bedoeld in het vorige lid wordt het voorstel geacht te zijn verworpen.’’ Dat lijkt duidelijk, maar is het in het geval van de pmd-kwestie niet. Sterker nog: hier beginnen de echte moeilijkheden.

In normale gevallen is het niet zo ingewikkeld. Dan stuurt de Regio (meestal het algemeen bestuur, na advies van de meest betrokken wethouders) een voorstel naar de gemeenteraden. Die geven hun meningen en die komen dan terug bij het Regio-bestuur. Dat kan besluiten vast te houden aan het oorspronkelijke voorstel of het kan besluiten dat aan te passen naar aanleiding van wat de raden hebben opgemerkt. Hoe dan ook ligt er dus een voorstel. Als dan de stemmen staken, gaat de boel naar de volgende vergadering. Staken in die tweede vergadering de stemmen opnieuw, dan is het voorstel daarmee automatisch verworpen.

Keuzevraag

Maar met de pmd-kwestie ligt het anders en dat compliceert de zaak nogal. De arikelen 16.1 en 16.2 van het Reglement Algemeen Bestuur gaan er namelijk vanuit dat bij het bestuur een voorstel op tafel ligt om ‘ja’ of ‘nee’ tegen te zeggen. Maar inzake het pmd-vraagstuk is dat niet zo. De Regio heeft de gemeenteraden hierover namelijk geen voorstel gestuurd, maar een keuzevraag: wilt u doorgaan met bronscheiding of overstappen op nascheiding?

Als de gemeenteraden elkaar daarover straks inderdaad met 3-3 in evenwicht houden, dan kan het algemeen bestuur stemmen tot het ons ons weegt, maar tenzij een bestuurslid de eigen gemeenteraad de voet dwars zet – wat democratisch gezien geen begaanbare weg lijkt – gaat het Regio-bestuur er nooit uitkomen. Artikel 16.2 (als de stemmen ook de tweede keer staken wordt het voorstel geacht te zijn verworpen) werkt hier namelijk niet. Er is immers geen voorstel.

Probleem nog groter

Dat wil zeggen: tot nu toe is er in de procedure alleen die keuzevraag, maar geen voorstel. Valt dat op te lossen door alsnog een voorstel te maken en daarop de stemmingen in het Regio-bestuur en de artikelen 16.1 en 16.2 los te laten? Nou nee, want dan wordt het probleem alleen maar groter. Dan liggen namelijk onmiddellijk twee vragen op tafel. Eén: wie gaat een voorstel maken? En twee: hoe wordt dat voorstel geformuleerd?

Over de eerste vraag – wie gaat een voorstel maken? – zegt het Reglement Algemeen Bestuur niets. Dus is improvisatie nodig. Wie zou of zouden in aanmerking kunnen komen om een voorstel in elkaar te draaien?

Bert Rebel. (Foto Regio Gooi en Vechtstreek)

In eerste instantie valt te denken aan de onafhankelijke voorzitter, Van den Top. Maar er kan nog een optie worden overwogen. Voor grote onderwerpen heeft het Regio-bestuur immers uit haar midden ‘bestuurlijk trekkers’ aangewezen. Hij of zij neemt bij zo’n onderwerp het voortouw, besteedt er extra tijd en aandacht aan. Inzake pmd komt dan de ‘bestuurlijk trekker GAD’ in beeld. Dat is bestuurslid Bert Rebel, wethouder in Huizen. Een derde, maar wel heel erg theoretische mogelijkheid is een Regio-ambtenaar een voorstel te laten schrijven. Maar aangezien een ambtenaar geen politieke verantwoordelijkheid draagt en dus niet politiek kan worden aangesproken door gemeenteraden moeten we deze optie maar meteen vergeten.

Geen enkele ruimte

Blijven bij dit gedachtenexperiment dus over: Van den Top en Rebel. Wie het ook zou worden, hij heeft geen enkele manoeuvreerruimte. Laten we er opnieuw vanuit gaan dat de gemeenteraad van Hilversum kiest voor nascheiding en die van Huizen voor bronscheiding. Wethouder Rebel toonde zich in een Huizer commissievergadering trouwens zelf een geharnast voorstander van bronscheiding. En Van den Top is weliswaar onafhankelijk Regio-voorzitter, net als hij de onpartijdige voorzitter is van de Hilversumse raad, maar als het Regio-bestuur zich over het pmd-vraagstuk buigt, weet Van den Top inmiddels wat zijn raad wil: nascheiding, naar we nu even aannemen. Hij zal zich niet vrij voelen die keuze van zijn eigen raad te torpederen.

Al met al wordt, gesteld dat inderdaad alsnog een pmd-voorstel wordt geformuleerd, de situatie als volgt. Valt dat klusje toe aan Van den Top, dan zal hij vast terdege rekening houden met de wens van zijn eigen raad: de uitkomst moet nascheiding zijn. Dan kan hij het beste het voorstel zo opstellen dat het verwoordt wat zijn eigen raad niet wil: aan u, algemeen bestuur, wordt voorgesteld te kiezen voor bronscheiding van pmd. Staken daarover de stemmen twee keer, dan wordt dat voorstel geacht te zijn verworpen. Vervolgens komt automatisch de optie nascheiding bovendrijven – precies wat Van den Tops eigen raad uitsprak. Gaat Rebel het voorstel schrijven, dan zal hij logischerwijs precies het omgekeerde doen: nascheiding voorstellen om bij bronscheiding uit te komen.

Truc! Machtsgreep!

Zou het zo lopen, dan betreedt het Regio-bestuur – en in deze exercitie met name Van den Top of Rebel – politiek levensgevaarlijk drijfzand. De drie raden die hun inzet om zeep geholpen zien, zullen moord en brand schreeuwen: ‘Een opzetje!’, ‘Een vuige truc!’, ‘Een ondemocratische machtsgreep!’. Ophef en verstoorde verhoudingen in de Regio zijn dan voor lange tijd gegarandeerd.

Uitweg?

Mogelijk is er nog een laatste optie, eentje die een minder omstreden  uitweg kan bieden. In gedachten gaan we er daarvoor nog steeds vanuit dat de raden van Hilversum, Gooise Meren en Wijdemeren zich uitspreken voor nascheiding en die van Huizen, Blaricum en Laren voor bronscheiding.

Bedenken we daarbij tevens dat minimaal een deel van de voorstanders van bronscheiding niet per se voor eens en altijd tegen nascheiding is. Zo zei wethouder Frans Cornelis (Blaricum): ,,Wij (college Blaricum, red.) zijn niet principieel tegen nascheiding”. En zijn Larense collega Flip de Groot: ,,Ik denk dat op termijn nascheiding beter is”. Zij vinden overstappen op nascheiding nu te risicovol, maar sluiten het op termijn zeker niet uit.

Inwoners

Met dat in het achterhoofd zou Regio-voorzitter Van den Top toch een voorstel kunnen maken met gebruikmaking van een objectief criterium. Hij zou het Regio-bestuur kunnen voorleggen: uw stemmen staken, maar de raden die vóór nascheiding zijn, vertegenwoordigen (CBS-cijfers, stand 2023) samen 178.345 inwoners, de raden die vóór bronscheiding zijn vertegenwoordigen 65.454 inwoners, dus stel ik u voor dat we, gezien dat grote verschil, toch maar besluiten tot overstappen op nascheiding.

En nu de werkelijkheid. Hoe die zich gaat ontrollen zullen we moeten zien. Het enige wat we nu zeker weten: het wordt spannend.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Meer informatie over hoe uw reactiegegevens worden verwerkt.