Wat kiezer wil, kan gemeente maar gedeeltelijk leveren. Daarom, nieuwe raad en nieuw college: houdt moed!

Jammer om te horen, zo vlak voor de gemeenteraadsverkiezingen: de gemeentelijke politiek kan maar voor een deel leveren wat kiezers graag willen. Maar dat kunnen we beter weten vóórdat we naar de stembus gaan. Dan hoeven we achteraf niet te mokken dat ‘ze’ er niks van bakken terwijl ons, kiezers, iets anders was voorgespiegeld.

Dat ‘ze’ van de gemeentelijke politiek straks niet of niet genoeg doen wat ‘we’ willen, komt niet per se doordat ‘ze’ er niks van bakken. Het komt doordat ‘we’ van de gemeentelijke politiek te vaak dingen verwachten die de gemeente niet waar kan maken of waar de gemeente niet eens over gaat, of maar voor een deel.

Enquête

Dat blijkt allemaal uit een representatieve enquête die bureau I&O Research onlangs heeft gehouden onder 2.311 Nederlanders van 18 jaar of ouder (stemgerechtigden dus). Adviesbureau Berenschot heeft de uitkomsten vervolgens langs een meetlat gelegd: wat kunnen gemeenten met die wensen van kiezers en wat kunnen ze niet?

Volgens kiezers zijn momenteel de belangrijkste drie onderwerpen: betaalbaar wonen, veiligheid/criminaliteit/openbare orde en gemeentelijke financiën. Wie in Wijdemeren de lokale politiek de laatste tijd een beetje heeft gevolg zal zich er niet over verbazen dat betaalbaar wonen op nummer 1 staat. Dat is landelijk zo en hier zeker niet minder.

Zelfstandigheid

Ook de financiën als punt van aandacht zal niet verbazen. Al een flink aantal jaren staan ordentelijke financiën en goede dienstverlening aan de inwoners in Wijdemeren in de belangstelling – al was het maar omdat, als die twee dingen niet op orde zijn, de gemeentelijke zelfstandigheid onrealistisch wordt (en volgens sommigen nu al is).

Overigens vinden stemgerechtigden ook jeugdzorg en zorg voor ouderen belangrijk, zij het ietsje minder dan vier jaar geleden. Maar dat komt doordat de woningnood het onderwerp betaalbaar wonen naar de eerste plek heeft gekatapulteerd.

Wie wil wat?

Ook geven de onderzoekers aan welke groepen bepaalde onderwerpen het belangrijkst vinden. Die uitkomsten liggen overigens zo voor de hand dat u en ik het ook zonder onderzoek hadden kunnen verzinnen. Betaalbaar wonen staat voorop bij jongere leeftijdsgroepen, bij mensen met een inkomen tot modaal en bij aanhangers van progressieve partijen. Veiligheid/criminaliteit/openbare orde scoren hoog bij de achterbannen van VVD, PVV en JA21, en dan vooral onder de 65-plussers onder hen.

Wat betreft de centen laat het onderzoek een opvallende uitkomst zien. Landelijk denkt bijna 80 procent van de kiesgerechtigden dat gemeenten grotendeels zelf over die centen gaan. En nog eens 15 procent denkt dat gemeenten voor een deel over de eigen centen gaan.

Uitvoeringsloket

De werkelijkheid is anders. Gemeentelijke belastingen maken maar zo’n 10 à 12 procent uit van de inkomsten van de gemeenten. Verreweg het meeste geld komt van de rijksoverheid. En die rijksoverheid heeft ook nog eens heel veel regels vastgelegd die bepalen hoe gemeenten heel veel van hun geld moeten besteden. Niet voor niets wordt wel gezegd dat gemeenten meer en meer een ‘uitvoeringsloket’ zijn van door politiek Den Haag bepaald beleid. Het sociaal domein is het duidelijkste voorbeeld.

Dan de wensen van kiezers ten opzichte van de mogelijkheden van gemeenten om daaraan tegemoet te komen. De uitkomst van die vergelijking valt niet mee. Betaalbaar wonen, veiligheid, zorg voor jongeren en ouderen – het zijn allemaal onderwerpen waarbij de gemeentelijke politiek allerminst de vrije hand heeft. Gemeenten zitten daarvoor vast aan regionale samenwerking (en dus de vraag wat andere gemeenten in de regio willen), aan regels van de provincie en aan Haags beleid. De ruimte om zelf te manoeuvreren is beperkt en soms erg beperkt.

Lokale lasten niet omhoog

En dan nog een keer de centen. Landelijk zegt de helft van de kiesgerechtigden: de lokale belastingen mogen niet omhoog, óók niet als dat betekent dat er gemeentelijke taken in de knel komen. Als het niet goed gaat met de vermogenspositie van de gemeente, dan vinden kiesgerechtigden dat er maar moet worden bezuinigd. Ze willen niet dat de gemeente dan  voor de lokale lasten (denk aan OZB, rioolheffing, afvalstoffenheffing) een grotere greep doet in hun portemonnee.

Gemeenten schreeuwen al een tijdje moord en brand dat de rijksoverheid wel steeds meer taken op hun bordje heeft gekieperd, maar daar niet de benodigde centen bij doet. Daarin hebben ze volkomen gelijk. Gezien de uitslag van deze enquête wordt het alleen maar urgenter, want nu al 50 procent van de kiezers is het zat dan maar meer te moeten betalen aan lokale lasten. En intussen vragen kiezers dus ook nog eens meer van gemeenten dan realistisch gesproken van ze kan worden geëist.

Moed en hoop

‘Gefeliciteerd’ nieuwe gemeenteraad die later deze maand aantreedt en ‘gefeliciteerd’ nieuw college dat in april of mei aan de slag gaat: het wordt er allemaal niet makkelijker op. Bij de buren in Hilversum is hij recent vertrokken als burgemeester, maar in het licht van het bovenstaande zou ik tegen de nieuwe raad en het nieuwe college van Wijdemeren toch willen zeggen wat Pieter Broertjes wel placht te zeggen: ,,Moedig voorwaarts’’. En anders moet de titel van Herman Heijermans’ toneelstuk uit 1900 maar het richtsnoer zijn: ‘Op hoop van zegen’.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Meer informatie over hoe uw reactiegegevens worden verwerkt.