Wijdemeren nationale gruwel-maatstaf

Daar keek ik eind vorige week wel van op: Wijdemeren op de cover van opinieweekblad De Groene Amsterdammer! Helaas niet in positieve zin, integendeel.

Zie op bijgaande afbeelding het omslag van De Groene van vorige week: ‘Een jaar na de boodschappentas van Wijdemeren’. Brrrrr. We weten het natuurlijk allemaal nog. Een vrouw in de bijstand moest de gemeente duizenden euro’s terugbetalen omdat ze wekelijks van haar moeder een tas boodschappen kreeg. Wijdemeren gruwde ervan, de rest van Nederland niet minder.

Gemengd beeld

Nu, ietsje meer dan een jaar later, heeft journalistiek onderzoeksplatform Investico voor De Groene eens op een rijtje gezet hoe de overheid inmiddels omgaat met bijstandsgerechtigden. Het beeld blijkt gemengd. Enerzijds zijn er hoopgevende tekenen, anderzijds is er nog steeds veel mis. Ik loop voor u in kort bestek even langs een aantal zaken.

Aan de positieve kant, aldus De Groene: ,,Het besef dat er iets moet veranderen is ingedaald. Sommige gemeenten pasten hun regels aan of zijn op zoek naar manieren om hun beleid humaner te kunnen maken.’’ Tegelijk constateert het blad dat het probleem veel dieper zit, namelijk bij de landelijke overheid. Zo lezen we onder meer dit. ,,Ondanks alle voornemens om er weer te zijn ‘voor de burger’ en ervoor te zorgen dat ‘iedereen kan meedoen’ creëert de wet een groep paria’s: wie aanspraak wil maken op bijstand moet daarvoor zijn rechtsbescherming deels inleveren. Dat probleem is een jaar na Wijdemeren nog altijd niet opgelost.’’

Voor en na

‘Na Wijdemeren’, proef dat even op de tong. Je hebt voor en na Christus, voor en na de Tweede Wereldoorlog, voor en na 9/11, ja zelfs voor en na uw en mijn geboorte 😉. Maar nu dus ook voor en na Wijdemeren. ‘Wijdemeren’ als het ultieme dieptepunt van wat bijstandsontvangers kan worden aangedaan.

De Tweede Kamer heeft vorig jaar een motie aangenomen die vraagt om giften aan bijstandsgerechtigden tot 1.200 euro per jaar vrij te stellen. Maar het nieuwe kabinet moet dat nog omzetten in concrete praktijk.

Vis of hengel

De gemeente Meppel heeft overigens al in 2015, toen de Participatiewet belandde op het bordje van de gemeenten, laten zien dat het anders kan. Dat jaar besloot die gemeente giften tot 2.500 euro per jaar vrij te stellen. Giften voor het halen van een rijbewijs of voor betaling van een studie worden helemaal niet meegerekend. De Meppeler wethouder sociaal domein, Henk ten Hulscher, zegt in De Groene: ,,Als je wil dat mensen weer kunnen meedraaien in de maatschappij, geef je ze dan een vis of een hengel?’’

Een van de tekeningen die Olivia Ettema maakte voor het verhaal in De Groene.

In het artikel wordt ook geschetst dat het strafrecht heel anders omgaat met het begrip fraudeur dan het bestuursrecht. Volgens het strafrecht ben je pas fraudeur als de rechter dat wettig en overtuigend bewezen acht. In het bestuursrecht – waar bijstandszaken onder vallen – ligt dat anders. ,,Een gemeente hoeft zelfs niet te bewijzen dat iemand werkelijk heeft gefraudeerd – een zogenoemd ‘bewijsvermoeden’ is genoeg. Zolang een burger dat vermoeden niet weerlegt, mag een gemeente het als fraude beschouwen en de bijstand terugvorderen. Als een burger niet in het verweer komt, is er niemand die controleert of de bewijzen wel deugen.’’

Eigen invulling

Overigens zijn gemeenten niet helemaal met handen en voeten gebonden aan wat de landelijke overheid heeft bepaald. Gijsbert Vonk, in Groningen hoogleraar socialezekerheidsrecht, wijst daarop. Vonk: ,,Er zijn tachtig artikelen in de Participatiewet waar gemeenten hun eigen invulling aan kunnen geven, van hoe ze omgaan met de taaltoets tot of ze een kliklijn willen voor anonieme tips.’’ Volgens Vonk zijn gemeenten lang niet altijd op de hoogte van de manoeuvreerruimte die ze hebben. Zo stuurde de gemeente Enschede eens een lijst met 35 knelpunten die leidden tot ‘onevenredige hardheden’ aan de staatssecretaris van sociale zaken met het verzoek daar wat aan te doen. Vonk meldt in De Groene dat de gemeente op het merendeel van die punten zelf invloed had kunnen uitoefenen – maar dat dus niet wist.

Daar tegenover staan opmerkingen van advocaat Ali Dinç, die in Rotterdam veel met het bijstandsbijltje heeft gehakt. ,,Ik merk dat veel gemeenten het niet aandurven om naar het hele verhaal te kijken en alle omstandigheden mee te wegen.’’ Die gemeenten vrezen dat de rijksoverheid dan bijstandsgeld van ze terugvordert, vernam Investico van ‘meerdere deskundigen’.

Vaart maken

Kortom: dat er iets aan de regels moet gebeuren is dankzij ‘Wijdemeren’ landelijk wel doorgedrongen. Maar het moet nog wel gebeuren. Wijdemeren als landelijk bekend dieptepunt van onrechtvaardigheid is natuurlijk bepaald onprettig, maar als ‘boodschappen-gate Wijdemeren’ uiteindelijk het begin blijkt van verbetering is er toch iets gewonnen. Maar dan moeten ze in Den Haag nu wel vaart maken.

2 thoughts on “Wijdemeren nationale gruwel-maatstaf”

  1. U vergeet, dat er ook – zij het zeer weinig -lichtpuntjes waren in Wijdemeren. Zo diende Myriam Kooij (D66) al in december 2020 – dus voordat deze affaire naar buiten kwam -:een motie in. “Laat een gift een gift zijn.” in een poging om dit soort ellende te voorkomen. De meerderheid van de raad steunde haar loffelijk streven niet.. Zij wordt ook genoemd in de Groene Amsterdammer.

    Na het bekend worden van de ‘fraude’ werd deze motie ineens wél met algemene stemmen aangenomen. Het ging daarbij om 1200€ vrijstelling.

    Ram Lachman (PvdA/GL) probeerde er toen nog 2500€ van te maken net als in Meppel, maar ook die geste haalde het niet.
    Merci Myriam én Ram.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Meer informatie over hoe uw reactiegegevens worden verwerkt.