Gemeenteraad, college en ambtelijke organisatie krijgen fikse oorvijg

Daar is dan de rapportage met de feiten waarop de overgrote meerderheid van de gemeenteraad baseert dat aan fusie van Wijdemeren met een andere gemeente  niet valt te ontkomen. Naast wat we al wisten, staan er diverse opvallende dingen in. Bijvoorbeeld dat de gemeenteraad, het college en het ambtelijk apparaat allemaal ondermaats presteren, en dat al jaren.

Wie het rapport ‘’Niets doen’ is geen optie meer! Toekomstperspectief 2026 Gemeente Wijdemeren’ heeft of hebben geschreven valt gek genoeg nergens te lezen (vermoedelijk de ‘procesregisseur’). Maar goed, het gaat om de inhoud en die liegt er niet om.

Lichtvoetig

Verderop gaat het over een hoop zwarigheid en narigheid. Daarom wil ik wat lichtvoetiger beginnen en wel met de foto op de titelpagina van de rapportage. Vormgevers en/of auteurs van bedrijfs-, overheids- en adviesrapporten kiezen graag een afbeelding die in één keer duidelijk maakt waarom het draait.

Zo zien we op het omslag van het eerder besproken ‘Financieel herstelplan’ een zeewaardig zeiljacht fikse golven met schuimkoppen doorklieven. Dat is duidelijk: het schip Wijdemeren verkeert op woelige baren, het is een kwestie van alle hens aan dek – niet toevallig ook een deel van de ondertitel van het herstelplan.

En de rapportage ‘Toekomstperspectief 2026’? Die wordt opgesierd door vijf mensen die stevig aan een touw trekken. Gezien de toestand waarin Wijdemeren verkeert, ben je geneigd te denken: die staan zeker te trekken aan een dood paard. Maar misschien moeten we het positiever zien: het groepje probeert uit alle macht het door de verdrinkingsdood bedreigde paard op het droge te trekken om het een ‘toekomstperspectief’ te geven. Moge die toekomst beter zijn dan de toestand van de afgelopen jaren, want tsjongejonge wat wordt ons een dieptreurig beeld geschetst. Maar daarover straks.

Doelen

Eerst even de kern van de rapportage. We lezen welke tien doelen de raadsfracties hebben geformuleerd voor de niet al te verre toekomst van de Wijdemeerse dorpen en hun lokale overheid. Vervolgens is gekeken welke van die doelen wel en niet kunnen worden gehaald als

1. Wijdemeren zelfstandig verder gaat,

2. Wijdemeren als gemeente vergaand regionaal gaat samenwerken,

3. Het ambtenarenapparaat fuseert met dat van een andere gemeente, maar Wijdemeren wel een eigen raad en college houdt (ambtelijke fusie) en als

4. Wijdemeren als gemeente ophoudt te bestaan door een algehele bestuurlijke fusie met een andere gemeente.

Voor de details verwijs ik graag naar de rapportage zelf, maar om een indruk te geven vat ik de handige ‘stoplicht-schema’s’ kort samen. Rood staat in die schema’s voor: het doel wordt met deze toekomstvariant niet gehaald. Oranje betekent: of het doel wordt gehaald is met deze toekomstvariant twijfelachtig. En groen, u raadde het al, staat voor: met deze variant wordt het doel netjes gehaald.

Zo zien dan de scores eruit:

1.     Wijdemeren blijft zelfstandig. Rood 6x, oranje 1x, groen 3x.

2.     Wijdemeren gaat vergaand regionaal samenwerken. Rood 5x, oranje 3x, groen 2x.

3.     Wijdemeren gaat ambtelijk fuseren. Rood 2x, oranje 4x, groen 4x.

4.     Wijdemeren gaat ook bestuurlijk fuseren. Rood 2x, oranje 0x, groen 8x.

Er is geen hogere wiskunde voor nodig om te snappen waarom de gemeenteraad, althans de overgrote meerderheid daarvan, geen andere uitweg ziet dan te kiezen voor variant 4: algehele bestuurlijke fusie.

Niet overtuigend

Wel zij opgemerkt dat de rapportage naar mijn smaak niet overtuigend voor het voetlicht brengt waarom bij een bestuurlijke fusie toch twee doelstellingen rood scoren. De ene doelstelling is: ,,De gemeente ondersteunt het karakter van de dorpen en plassen en zorgt voor heldere kaders, afweging van belangen en samenhang in het gemeentelijk beleid’’. De andere: ,,Gemeente kiest voor  bouwen waar dat binnen de gemeentegrenzen te combineren is met behoud van het bestaande arsenaal aan natuur en recreatie (conform huidige beleid om 700 woningen te bouwen)’’.

Waarom zou dat niet lukken als Wijdemeren opgaat in pakweg Hilversum of Gooise Meren? Hebben ze in Gooise Meren dan geen aandacht voor de dorpskarakters binnen de gemeente? Ja dat hebben ze wel. Hebben ze in  Hilversum dan geen aandacht voor de uiteenlopende karakters van wijken en  buurten binnen de gemeente? Ja dat hebben ze wel, zeker de laatste zeven, acht jaar wordt daaraan meer aandacht besteed. Zouden Hilversum of Gooise Meren heel de groene natuur tussen de nu nog Wijdemeerse dorpen willen volplempen met woningen? Nee vast niet, al was het maar omdat ze dan de provincie op hun weg zouden vinden (denk even terug aan Nederhorst-Noord).

Niet opknippen

Maar goed, bij algehele bestuurlijke fusie dus twee keer rood en acht keer groen. Dat ziet er overtuigend uit. Bij de bestuurlijke fusie waarop de Wijdemeerse politiek is uitgekomen valt overigens op, dat zowel in de rapportage als in het bijbehorende raadsvoorstel (ondertekend door raadsgriffier Elske Hörchner en burgemeester Crys Larson) strijk en zet sprake is van fusie met ‘een andere gemeente in de regio’. ‘Een’ andere gemeente. De optie die sommigen opperen om Wijdemeren op te knippen en de brokken aan verschillende gemeenten toe te voegen ligt dus bij de politiek niet op tafel.

Wat ook opvalt, is dit. We lezen dat de procesregisseur (geleverd door het Utrechtse adviesbureau KokxDeVoogd) afzonderlijk heeft gesproken met de fracties. De daar opgedane bevindingen plus de analyses uit adviesrapporten van de afgelopen jaren (Deloitte, Rijnconsult, Necker van Naem, Berenschot) plus gegevens uit begroting en jaarrekening heeft de procesregisseur vervolgens samengebald in een conclusie over de huidige Wijdemeerse bestuurskracht.

Zeer confronterend

Opmerkelijk is het zinnetje dat dan volgt: ,,Deze (die conclusie, red.) was voor de fracties op onderdelen zeer confronterend’’. Let wel: DE fracties. Niet enkele fracties of sommige raadsleden, nee, DE fracties.

Hoe kan dat nou? Heeft de raad jarenlang onder een steen gebivakkeerd? Die rapporten en financiële cijfers spraken toch al jaren boekdelen? Natuurlijk, er zijn partijen die lang hebben vastgehouden aan de stelling dat Wijdemeerse zelfstandigheid valt (viel) vol te houden, terwijl anderen al net zo lang in de gaten hadden dat die stelling even onbewezen als onhoudbaar was.

Maar hoe kan het nou dat de conclusie van de procesregisseur (onthoudt dat woord, altijd handig bij Scrabble!) over de Wijdemeerse bestuurskracht voor DE fracties ‘zeer confronterend’ was? Ik kan niets anders bedenken dan dat het moet zitten in de toevoeging ‘op onderdelen’. De conclusie was ‘op onderdelen zeer confronterend’. Mogelijk betrof het met name één onderdeel: het functioneren van de gemeenteraad zelf.

Bestuurskracht

Daarmee komen we dan bij wat de procesregisseur heeft vastgesteld over de bestuurskracht in Wijdemeren. In augustus 2016 ging het rapport van bureau Deloitte precies daarover. De bestuurskracht van alle gemeenten in de Regio Gooi en Vechtstreek is toen doorgelicht en Wijdemeren kwam slecht uit de bus. De procesregisseur heeft gekeken hoe het nu zit en zich afgevraagd: staat het er nu beter voor, net zo slecht of nog slechter dan in 2016?

Daarvoor heeft hij/zij het begrip bestuurskracht uit elkaar getrokken en opgedeeld in de stuurkracht van de gemeenteraad, de handelingskracht van burgemeester en wethouders, de uitvoeringskracht van de ambtelijke organisatie, de financiële draagkracht van de gemeente en de kracht van het samenspel tussen raad, college en ambtelijke organisatie.

Vernietigend

De slotsom over die onderdelen waartoe de procesregisseur komt, is ronduit vernietigend. Voor de details verwijs ik nogmaals naar de rapportage zelf, hier geef ik de beoordelingen in het kort weer. Laten we ze even langs lopen – van achteren naar voren, van enigszins onbestemd naar duidelijk en van ‘het samenspel’ naar het functioneren van de gemeenteraad. Dan zal aan het eind namelijk blijken waarom ‘onderdelen’ van de conclusie van de procesregisseur ‘zeer confronterend’ waren voor de fracties.

Over de kracht van het samenspel tussen raad, college en ambtelijke organisatie is de procesregisseur vrij vaag. Zo ontbreken concrete voorbeelden. Een vergelijking met de situatie in 2016 treffen we niet aan, want Deloitte heeft destijds naar dat ‘samenspel’ niet gekeken. Wel noteert de procesregisseur dat Necker van Naem (2021) en Berenschot (2022) meenden dat het samenspel niet goed genoeg functioneert. Ook lezen we dat raad, college en ambtenaren-apparaat wel over elkaars functioneren praten, maar ‘zonder voldoende te reflecteren op de eigen rol’.

Over de financiële draagkracht van de gemeente luidt de conclusie: die is sinds 2016 ACHTERUIT gegaan.

De conclusie over de uitvoeringskracht van de ambtelijke organisatie luidt: sinds 2016 GEEN VOORUITGANG geboekt, het is EERDER SLECHTER geworden doordat de opgaven (met name in het sociaal domein) alleen maar groter zijn geworden.

Kanttekening

Een duidelijke kanttekening lijkt me hier wel gepast. Al in december noteerden we op Rading Nul dat de oude, harde kern van de Wijdemeerse ambtenaren zich zeer inspant om de boel zo goed en zo kwaad als het gaat draaiende te houden. Daaraan doet de procesregisseur ook niets af.

Wel lezen we over de bezuinigingen in de raadsperiode 2010-2014 die de ambtelijke organisatie kwetsbaar hebben gemaakt, over de vele vacatures, over de vele éénpitter-functies, over het forse verloop in de personele bezetting. Van dat alles worden al jaren de wrange vruchten geplukt en een investering van een miljoen euro heeft niet het gehoopte effect gehad.

Dan de handelingskracht van burgemeester en wethouders. Conclusie: hier is sinds 2016 ‘GEEN ZICHTBARE VOORUITGANG’ geboekt. Sterker nog: ,,Het lijkt er eerder op dat de vele bestuurlijke wisselingen tot VERDERE ACHTERUITGANG hebben geleid. Het college van B&W lijkt verder MINDER ZICHTBAAR te zijn geworden’’. Eén positief punt heeft de procesregisseur wel gezien: er ligt inmiddels een financieel herstelplan.

En de gemeenteraad?

Tot slot het onderwerp waarover de conclusie de raad kennelijk nogal heeft aangegrepen: de stuurkracht van de gemeenteraad. Die conclusie luidt dat op dit punt sinds 2016 GEEN VOORUITGANG is geboekt.

Doet en deed de gemeenteraad het dan zo slecht? Jazeker, lezen we: ,,De gemeenteraad heeft geen toekomstvisie voor de gemeente, maakt amper keuzes in heden en verleden. Constatering is dat de raad veelal niet vanuit het algemeen belang van de gemeente Wijdemeren redeneert, maar vaak vanuit het belang van een initiatiefnemer of dorpskern. Op allerlei terreinen ontbreken eenduidige kaders als kompas om te kunnen hanteren’’.

Ja maar, ja maar . . . . de overgrote meerderheid van de raad is nu toch de weg ingeslagen naar een bestuurlijke fusie om de boel ten bate van de inwoners weer op de rails te krijgen? Jazeker, maar wel wat laat. De gemeente Wijdemeren staat al langer aan de rand van de afgrond, de hakken nog wel op vaste bodem, maar de tenen en nog wel wat meer van de voorvoet al zwevend in het niets. Wie dan nóg niet inziet dat een algehele bestuurlijke fusie op zeer afzienbare termijn noodzakelijk is, lijkt me in bestuurlijke zin wat levensmoe.

Let op: ze beginnen vroeger

Reuze benieuwd wat de raadscommissie Bestuur en Middelen over dit alles donderdagavond te zeggen heeft. En over het financieel herstelplan uiteraard. Voor inwoners die dat beraad willen bijwonen of digitaal beluisteren een tip: de commissievergadering begint dit keer al om 19.00 uur.

2 gedachten op “Gemeenteraad, college en ambtelijke organisatie krijgen fikse oorvijg”

  1. Zojuist het rapport gelezen.

    Niet eerder las ik een rapport over het functioneren van het gemeentebestuur van Wijdemeren dat zo duidelijk de vinger op de zere plekken legt. Ik las al aardig wat rapporten daarover, die de zere plekken in de loop van de jaren soms met milde kritiek beschreven. De Pavlov-reactie van de colleges en raden was tot nu toe altijd “een klein miljoen steken in de organisatie” en vol goede moed op de winkel passen zonder stip op de horizon terwijl dat geld verdampte.

    Opmerkelijk vond ik dat in het rapport (terecht) melding wordt gemaakt van de kaalslag in de ambtelijke organisatie in de raadsperiode 2010-2014. De periode waarin DB met 9 zetels en 2 wethouders, onder wie Gert Zagt (Financiën) aan het roer stond. (De periode van de revindicatie en de bloembakken.)

    De conclusie die in het rapport getrokken wordt is de enig juiste om te ontsnappen aan de misère van de afgelopen jaren. Een conclusie die gedeputeerde Jack van der Hoek al in 2017 trok, maar toen helaas door partijgenoot Minister Ollongren (Bin. Zaken) midscheeps getorpedeerd werd.

  2. Het is wel duidelijk dat de Ambtenaren in deze een groot dan wel niet het grootste aandeel hebben in de situatie binnen Wijdemeren. Zij zullen wel blij zijn dat zij het voor elkaar hebben dat Wijdemeren in de uitverkoop staat!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Meer informatie over hoe uw reactiegegevens worden verwerkt.