Hoeveel pijn moeten inwoners lijden door puinhoop bij de gemeente?

Als het met een gemeente financieel slecht gaat, merken inwoners dat in de regel allereerst in hun portemonnee. Nu de Wijdemeerse financiën er zo beroerd voor staan, is dus de vraag: in hoeverre wordt dat op de inwoners afgewenteld? Wie moet het gelag ‘betalen, betalen’?

‘Betalen, betalen.’ Youp van ’t Hek in 1984. (Beeld YouTube)

Voorlopig is op die vraag maar een zeer beperkt antwoord te geven. Het wordt immers pas goed duidelijk als er een echte, sluitende begroting ligt. Dat kan nog wel ruim een half jaar duren.

Wat is nu ligt, heet wel ‘Begroting 2023’, maar op enkele echte begrotingsdingen na is het meer een inventarisatie van de ellendige staat van de gemeente-financiën. Het echte kiezen, moet grotendeels nog beginnen. Burgemeester en wethouders draaien daar trouwens niet omheen. In de inleiding bij deze ‘begroting’ schrijven ze: ,,De begroting 2023 is voor ons een startdocument om het gesprek over de toekomst van de gemeente Wijdemeren aan te gaan’’.

Haarlem bellen

Sombermans zou kunnen zeggen: ‘Nou, ik zie het al. Geen redden meer aan, laten we Haarlem maar bellen en de provincie vertellen dat we als zelfstandige gemeente de handdoek in de ring gooien’. Maar dat is niet wat dit college en de huidige coalitie voor ogen staat (ook al stelde PvdA/GroenLinks vóór de verkiezingen niet in te zien hoe het ooit nog goed kan komen).

Niet voor niets heeft het college deze ‘begroting’ voorzien van de ondertitel ‘(Voor de) kiezen’. Bedoeld wordt dat gemeente en inwoners het door de trieste financiële toestand stevig voor de kiezen zullen krijgen, maar ook dat er keuzes gemaakt moeten worden. Of zoals het college schrijft: ,,We moeten kiezen nu er nog iets te kiezen valt’’.

Extra verhoging ozb

Een keuze die het college al wel heeft gemaakt betreft de onroerendezaakbelasting (ozb). Die gaat om te beginnen omhoog met het inflatiepercentage waarvoor het college heeft gekozen: 4 procent. Daarnaast komen er extra verhogingen. Woningeigenaren gaan volgend jaar die 4 procent plus nog eens 4 procent extra betalen, dus in totaal 8 procent meer dan dit jaar. Voor gebruikers van niet-woningen (bedrijfsgebouwen, winkels enzovoort) geldt een ozb-verhoging van 4 + 6 = 10 procent, en voor eigenaren van niet-woningen een verhoging van 4 + 11 = 15 procent.

Dat is best pittig, zeker als we in aanmerking nemen dat Wijdemeren wat betreft ozb toch al een dure gemeente is. Een gemiddelde Wijdemeerse woning heeft nu een waarde van 488.700 euro. De eigenaar daarvan betaalde dit jaar 585 euro ozb en is daaraan volgend jaar 632 euro kwijt. Ter vergelijking wat eigenaren van een vergelijkbare woning dit jaar in vier omringende gemeenten betaalden. Dat was in Gooise Meren 315 euro, in Hilversum 352 euro, in De Ronde Venen 354 euro en in Stichtse Vecht 452 euro – allemaal aanzienlijk minder dan in Wijdemeren.

Voor de gemeentelijke begroting is die extra ozb-verhoging (bovenop de inflatie) natuurlijk wel goed. Dit jaar vloeien er dik 7,7 miljoen ozb-euro’s in de kas op Rading 1 in Loosdrecht, volgend jaar loopt dat met krap negen ton op naar ruim 8,6 miljoen euro.

Inflatiepercentage redelijk?

Even een andere vraag tussendoor trouwens. Is het inflatiepercentage waarmee het college rekent wel redelijk? Het wordt bijvoorbeeld ook toegepast op de toeristenbelasting en op alle leges – van de kosten voor een nieuw rijbewijs tot het prijskaartje voor een bouwvergunning.

Zoals gezegd: het Wijdemeerse college past op veel tarieven een ‘inflatiecorrectie’ toe van 4 procent. De drie BEL-gemeenten (Blaricum, Eemnes, Laren) hanteren een hoger inflatiecijfer: 5,4 procent. Het Hilversumse college heeft juist een lagere inflatiecorrectie geprikt: 2,9 procent. Hilversumse burgers komen daardoor beter weg dan Wijdemeerse, maar die in de BEL-gemeenten weer slechter (al wordt daar de ozb niet extra verhoogd bovenop de inflatiecorrectie).

Politiek ‘dingetje’

Het punt is, dat iedere gemeente binnen de grenzen van de redelijkheid vrij is om een inflatiepercentage te kiezen. Daarmee is het gehanteerde inflatiecijfer wel meteen een politiek ‘dingetje’, want inwoners kunnen ermee ‘gepakt’ worden of juist ontzien. Feit is dat het percentage van 4 waarmee het Wijdemeerse college voor volgend jaar rekent niet iets uitzonderlijks is.

Feit is ook dat het net zo fictief is als de 5,4 procent in de BEL-gemeenten en de 2,9 procent in Hilversum. Alle drie die percentages liggen namelijk vrijwel zeker lager dan de inflatie werkelijk zal zijn. Daarvoor valt eerder te rekenen op een procent of 7 à 8. Door lager te gaan zitten tasten alle genoemde gemeenten in feite de eigen gemeentelijke koopkracht aan. Een vraag voor de politiek is of Wijdemeren zich dat kan permitteren.

Verder nu met de woonlasten, want de vraag was hoeveel pijn Wijdemeerse inwoners volgend jaar gaan lijden. Tot die woonlasten horen naast de ozb ook de afvalstoffenheffing en de rioolheffing.

Afvalstoffenheffing

Op de afvalstoffenheffing heeft de gemeente relatief weinig greep. Bepalend is de rekening die de Grondstoffen en Afvalstoffen Dienst (GAD) bij de gemeente neerlegt. Die rekening wordt volgend jaar iets hoger dan dit jaar en daarom verhoogt de gemeente de afvalstoffenheffing voor inwoners met zo’n 3,1 procent (ook de vuiltaks die Plassenschap Loosdrecht aan 78 Wijdemeerse huishoudens berekent, gaat met zo’n 3,1 procent omhoog).

Overigens dekken de opbrengsten niet alle kosten die de gemeente maakt voor de afvalinzameling. Volgend jaar is de zogeheten ‘kostendekkendheid’ van de afvalstoffenheffing 99,1 procent. Het college had dat mogen opvoeren naar 100 procent, maar heeft dat niet gedaan. Nu zou een 100 procent kostendekkend tarief de gemeente maar zo’n 30.000 euro extra opleveren – klein bier dus. Maar voor een gemeente die er zo slecht voorstaat, is het eigenlijk best gek om 30.000 simpel te innen euro’s te laten glippen. In deze situatie telt iedere euro, zou je denken.

Korting voor welvarenden

Terzijde herinner ik eraan dat de gemeente tot nu toe bij de leges voor bouwvergunningen  mensen met diepe zakken korting geeft en minder welvarende inwoners niet. Dat rechtbreien zal evenmin tonnen opleveren, maar ook dat kan allicht weer een heel klein beetje helpen. Bovendien zou het de legesheffing rechtvaardiger maken.

Dan moet wel de legesberekening voor bouwvergunningen worden aangepast. Voor een bekwame ambtenaar twee, inclusief sluitende argumentatie  hooguit drie uurtjes werk en de gemeente heeft er tot in lengte van jaren plezier van (want naast rechtvaardigheid een beetje extra opbrengst). Maar ja, er is een ambtelijk capaciteitsprobleem hè . . . . .

Rioolheffing

Tot slot het derde onderdeel van de woonlasten: de rioolheffing. Daar is iets mee aan de hand – in het voordeel van inwoners dit keer. Voor grote vuilwater-lozers (bedrijven) gelden andere tarieven, maar gewone huishoudens zijn aan de rioolheffing dit jaar 235 euro kwijt. Datzelfde bedrag rekent de gemeente volgend jaar. Zelfs van een inflatiecorrectie met 4 procent is geen sprake. En dat terwijl bij dat tarief de gemeente aan rioolkosten bijna 9,5 ton meer kwijt is dan de rioolheffing opbrengt.

Om dat verschil goed te maken haalt het college ruim 934.000 euro uit het rioolfonds. Zulke fondsen houden gemeenten er wel op na om al te grote tariefschokken voor inwoners te matigen of – zoals volgend jaar in Wijdemeren – zelfs helemaal uit te gummen. Over dat rioolfonds valt in de begroting verder niets te vinden. Dus weten we niet hoeveel er nog in zit als die 934.000 euro’s eruit gehaald zijn. Het lijkt er echter op dat daarmee dat potje leeg is. Eén zinnetje in de begroting wijst althans in die richting: ,,Het tarief (van de rioolheffing, red.) wordt de komende jaren weer verhoogd’’.

Het college had de raad ook kunnen voorstellen de rioolheffing volgend jaar wel te verhogen, het rioolfonds meteen op te heffen en die 934.000 euro over te hevelen naar de algemene reserve. Begrotingstechnisch zou dat goed uitkomen (vooral voor het vorige keer besproken weerstandsvermogen), maar daarvoor heeft het college dus niet gekozen.

Het valt (nog) mee

Overzien we nu het geheel, dan valt het met het bloeden van inwoners voor de beroerde gemeentelijke financiën tot nu toe nogal mee. Bij elkaar gaan de woonlasten voor de eigenaar/bewoner van een woning met een voor Wijdemeren gemiddelde waarde en met een meerpersoons-huishouden omhoog van 1.164 euro dit jaar naar 1.222 euro volgend jaar. Dat is 58 euro meer, een overzichtelijk bedrag.

Er is echter geen enkele garantie dat het daarbij blijft. Als de gemeenteraad deze ‘begroting’ heeft vastgesteld, begint het werk aan wat het college noemt een ‘verbeterplan’. Dat moet uitmonden in de definitieve begroting, die in elk geval geen gat van 2 miljoen euro meer mag vertonen.

Is voor dat plan de maximaal toegestane termijn nodig van 2 x 13 weken, dan is het tegen die tijd half juni. Voor lastenverzwaring voor inwoners in 2023 is het dan te laat. Die klap – indien het een klap wordt, dat is een keuze – volgt dus vermoedelijk pas in 2024. Andere maatregelen – denk: bezuinigingen – zouden al wel in de twee helft van 2023 kunnen ingaan.

Heel bruikbaar idee

Hoe het college dat verbeterplan denkt aan te pakken is nog een grote vraag. Toch valt er al wel iets over te zeggen. Daarop kom ik in een volgende bijdrage graag terug. Met onder meer een voor gemeenteraad en college volgens mij heel bruikbaar idee. Dat zeg ik niet omdat ik dat idee zelf heb bedacht (want dat is niet zo), maar omdat ik denk dat de ene gemeente van de andere zou kunnen leren. Maar daarover dus de volgende keer.

3 gedachten op “Hoeveel pijn moeten inwoners lijden door puinhoop bij de gemeente?”

  1. Wat te denken van een parafrase op ‘de vervuiler betaalt’ nu: de wanpresteerder betaalt (of geeft terug)….? Dat zijn/waren er nogal wat in de uitvoerende gemeentemacht…….
    Ook misschien eens nadenken over afschaffen van de wachtgeldregeling, zeker met een overvloed aan banen in de huidige tijd? Of de wachtgelders (zijn die er nog?) ‘om niet’ inzetten bij het slinkende ambtenarenapparaat (lees: het zinkende schip)?

  2. ik vind het geen goed plan.
    er wordt alleen maar gewerkt aan een “kwantitatieve” oplossing van alle problemen binnen Wijdemeren. Er wordt niet gekeken naar een kwalitatieve oplossing.
    Wat ik daarmee bedoel: je kunt wel kijken naar een oplossing van een tekort op de meerjarenbegroting, dan in de vorm van daar bezuinigen, daar (OZB enz) verhoging.

    Maar nogmaals lieve mensen. dat is een schijnoplossing. Zolang Wijdemeren , de gemeente niet kijkt naar de (sorry dat ik het zeg) puinhoop van haar organisatie:
    – 20% van het personeel zijn openstaande vacatures
    – niet goed functionerende systemen
    – kwaliteitsverlies door het weggaan van ambtenaren
    – zeer hoge kosten van inhuur interims en andere tijdelijke invulling van functies
    – oplopende kosten door vertragingen
    – te weinig capaciteit bij de ambtenaren, projecten blijven liggen, vertraging, uitstel
    – niet halen van deadlines
    – verhoogd ziekteverzuim
    – geen goed management
    – extra kosten door fouten
    – extra juridische kosten (omdat dossiers kwalitatief niet op orde zijn)

    Ik was er afgelopen week bij – bij de commissie-vergadering waar o.a. Cannenburgerpark aan de orde kwam. Echt.. als je tussen regels doorluisterde : capaciteitsgebrek, uitstel, daar hebben we de ambtenaren niet voor, fouten (welstand niet ingeschakeld …) , juridische kosten, een wethouder die vanwege het tekort aan ambtenaren maar tegen de raad zegt: als jullie het willen oplossen – dien maar een amendement in. Deadlines die niet gehaald worden.

    De “puinhoop” leidt ertoe dat de Raad onvoldoende inzicht heeft om in een controlerend functie te zijn vwb. de financiën van de gemeente. Het moet duidelijk zijn dat een sluitende meerjarenbegroting een schijnoverwinning is – vwb. de gemeente. als de organisatie niet op orde komt – dan geef ik je op een briefje , dan blijven we keer op keer (dat je zie ook aan de afgelopen jaren) weer dezelfde problemen krijgen. En die worden alleen maar erger (groter).

    kortom – de vraag: wat gaat de gemeente Wijdemeren er aan doen dat haar organisatie weer op orde gaat komen ?

    1. Het antwoord op de laatste vraag van Hans Hazes werd mogelijk gegeven in het dure onderzoek van het bureau Necker van Naem naar verbetering van de organisatie. Helaas zullen we waarschijnlijk nooit horen wat de waardevolle adviezen van dat bureau zijn, want ondanks herhaaldelijke verzoeken van de raad (en van Rading Nul, maar dat doet er niet toe) liggen de conclusies en adviezen opgeborgen in een diepe la op Rading 1.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Meer informatie over hoe uw reactiegegevens worden verwerkt.