Plaatsvervangende Schaamte

In 2015 besloot het kabinet Rutte ll (VVD-PvdA) om het Sociaal Domein (WMO, Bijstand, Schuldhulp) te decentraliseren naar gemeenten. Het overmoedige argument was dat gemeenten dichter bij hun inwoners stonden en daarom beter in staat waren om daar beleid op te maken en dat uit te voeren.

Update 8-februari-2024, 15.05 onderaan dit bericht.

In werkelijkheid was het een onvervalste bezuiniging, want de taken werden wel overgedragen, maar het geld dat het Rijk daarvoor aan het domein besteedde, kwam niet mee. Er kwam veel minder naar de gemeenten.
Er gebeurde toen nog iets zorgelijks. Het gemeentebestuur bepaalde daarna welk beleid er werd uitgevoerd en hoeveel geld er werd uitgegeven aan de  onderdelen van het sociaal domein. Je hoefde niet helderziend te zijn om te kunnen voorspellen dat er verschillen gingen optreden in de steun die je van je gemeente kon krijgen. Het maakt nu uit in welke gemeente je woont. Sterker nog er bestaan al gemeentevluchtelingen naar die gemeenten die meer steun geven. Bewust gegenereerde rechtsongelijkheid dus.

Update/aanpassing 5-2-2024. De tekst is ongewijzigd. Om citaten en tekst van de auteur te scheiden zijn de citaten uit het Rekenkamer Rapport cursief weergegeven.

Leeswijzer: Hieronder staan cursieve teksten. Dat zijn (hier en daar wat ingekorte) letterlijke citaten uit het rapport van de Rekenkamer. De vette letters in de citaten zijn aangebracht door de auteur, maar staan wel letterlijk in het citaat.

Met de neus op de feiten

Aanstaande donderdagavond wordt het rapport “Armoede en schuldhulpverlening in Wijdemeren”, samengesteld door de Rekenkamer besproken in de Commissie  Bestuur en Middelen (B&M). Het is een zeer gedegen uitstekend rapport. Er zijn veel gegevens verzameld en er zijn conclusies getrokken. Die conclusies zijn een zeer zorgelijk bewijs voor het feit dat Wijdemeren jaar na jaar in de vele onderzoeken naar de bestuurskracht terecht zeer zwak uit de bus kwam. Hieronder enkele bevindingen uit het rapport om aan te geven hoe groot het bestuurlijke probleem is en hoe groot het  gebrek aan Bestuurskracht op het sociaal domein. Eerst even: “Waar hebben we het over?”


Armoede in Wijdemeren

Van armoede is volgens de definities van het CBS en SCP sprake wanneer een huishouden tot 110% van het sociaal minimum aan inkomen heeft. In Wijdemeren leven in 2021 699 huishoudens (6,5 %) in armoede. Dit is vanaf 2017 een vrij constante groep.
Bijna 70 % van het aantal huishoudens met een inkomen tot 110% van het sociaal minimum is in Wijdemeren een eenpersoonshuishouden. Het grootste deel (52,5%) bestaat uit huishoudens met een AOW/AWW uitkering. De huishoudens in armoede bestaan voor 20,3% uit huishoudens in de bijstand en  18,1 % heeft inkomsten uit arbeid of een eigen onderneming.

Ambitieus collegeakkoord

Het beleid rond armoede en schuldhulpverlening is op 7 maart 2019 vastgesteld. In 2022 is een nieuw ambitieus collegeakkoord opgesteld met diverse doelstellingen rond armoede. De nieuwe doelen uit het collegeakkoord hebben tot op heden nog niet tot herijking van het beleid geleid. De gemeente geeft wel aan bezig te zijn dit beleid te herijken.


Enkele korte citaten:

Nota armoede en schuldhulpverlening 2019-2022
De huidige beleidsnota heeft drie invalshoeken: minimabeleid, schuldhulp en het bevorderen van (arbeids-) participatie. De nota voldoet niet aan de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening 2021. De nota is vooral kwalitatief van aard en beschrijft de ambities van de gemeente.

De volgende in het plan aangekondigde acties zijn niet uitgevoerd:

  • Intensiveren communicatie over bestaande minimaregelingen.
  • Een onderzoek in 2019 naar wat inwoners nodig hebben of wat ze echt missen bij de mogelijkheden van de minimaregelingen middels een korte enquête onder gebruikers en interview in het veld.
  • Het gebruik van de collectieve (aanvullende) ziektekostenverzekering vergroten.
Wethouder SZ Ron de Haan (DLP). (Foto: Douwe van Essen)

En dan dit, de gemeente richt zich op de verkeerde doelgroep!

In het armoedebeleid wordt veel aandacht geschonken aan huishoudens in de bijstand. Uit de cijfers van het CBS blijkt echter dat de grootste doelgroep huishoudens in armoede in Wijdemeren een andere doelgroep betreft: “alleenstaanden die zijn aangewezen op een AOW/AWW uitkering en huishoudens met inkomsten uit arbeid of een eigen onderneming.


Wijdemeren heeft 12 regelingen ter ondersteuning. Als je leest welke dat zijn en je bent in een armoedesituatie, dan kan je alleen nog maar hopen dat Wijdemeren zeer binnenkort is gefuseerd met Hilversum, want:


Bijzondere bijstand
Gemiddeld ontvangen huishoudens € 1.000 bijzondere bijstand in Nederland. In Wijdemeren is dit € 326.

Ziektekostenregeling
Bij de evaluatie van het minimabeleid 2015-2017 is door de Adviesraad Sociaal domein geconstateerd dat de gemeentelijke bijdrage in de premie van zorgkostenverzekering (€ 5 per maand) in de andere regio gemeenten aanzienlijk hoger liggen. De bijdrage van de regio gemeenten varieerde van € 20 tot € 25 per maand.

Weinig gebruik van de bestaande regelingen:

  • Volgens de gemeente hebben 263 huishoudens gebruik gemaakt van de bijzondere bijstand. Dit is 38 % van de doelgroep met een inkomen tot 110%.
  • De verplichte zorgkostenverzekering vormt voor de meeste huishoudens met een laag inkomen een belangrijke kostenpost. Van de mogelijkheid van een collectieve zorgkostenverzekering maakt 40% van de huishoudens die hiervoor in aanmerking komen gebruik.
  • Het aantal huishoudens in Wijdemeren dat in principe voor individuele studiekostentoeslag in aanmerking komt bedraagt circa 90 (circa 82 % van de doelgroep). In de jaren van 2019 t/m 2022 maakten jaarlijks gemiddeld 3 of 4 inwoners gebruik van de studietoeslag.

Kwijtschelding
Van de mogelijkheid kwijtschelding te verlenen van gemeentelijke belastingen en waterschapsheffingen wordt wel ruim gebruik gemaakt. Het percentage in Wijdemeren ligt ruim boven de 80%.

Schuldhulpverlening
De Wet gemeentelijke schuldhulpverlening heeft drie invalshoeken. Hulp, preventie en vroegsignalering. Het aantal huishoudens met schulden is in Wijdemeren stabiel met 5,2% van de huishoudens, ofwel 573 huishoudens. Landelijk is het percentage 7,6%. Het percentage van Wijdemeren is ongeveer gelijk aan dat van de vergelijkbare omringende gemeenten. Toch gaat het in Wijdemeren om 1 op de 20 huishoudens.
In 2022 hebben 27 huishoudens een schuldhulpverleningstraject gevolgd. Dit lijkt een relatief laag aantal op de 573 huishoudens met schulden.

De gemeente is aangesloten bij het landelijke platform dat betalingsachterstanden registreert. Dit vroegsignaleringssysteem is landelijk in 2021 gestart. Woningcorporaties, energie- en
drinkwaterbedrijven en zorgverzekeraars leveren informatie over betalingsachterstanden op één plek aan: in het platform VindPlaats voor Schulden. VPS zet de informatie door naar de gemeenten. De
gemeente moet daarna de mensen proactief benaderen.

Ook vrijwilligers- en professionele organisaties signaleren dat er problemen zijn en verwijzen en adviseren. In het beleid staat dat betrokken professionals in de uitvoering voldoende inzicht hebben in de mogelijkheden voor hulp bij financiën en schulden. Zij herkennen in de uitvoering (signalen van) schulden bij inwoners en verwijzen ze door naar het juiste loket. Ondersteuning bij schulden wordt tijdig ingezet en is effectief en efficiënt.
Binnen de organisatie hebben we niemand aangetroffen die ons concreet kon informeren of dit ook daadwerkelijk zo is ingeregeld.

(Illustratie Dreamstime)

Monitoring en informatievoorziening over effectiviteit armoedebeleid.
De gemeente Wijdemeren monitort weinig. Er is behalve de algemene CBS cijfers en een totaal overzicht van kosten geen sturingsinformatie. In de begroting, tussentijdse informatievoorziening en jaarrekening wordt daarom geen informatie gegeven over de effectiviteit van het armoedebeleid. Hierdoor is het voor de raad niet vast te stellen of het beleid effectief wordt ingezet. De gemeente heeft de afgelopen jaren weinig data voor de Benchmark Armoede en Schulden aangeleverd. Hierdoor is een vergelijking met andere gemeenten of het ontwaren van trends niet mogelijk.

Brochures
Er is geen brochure of ander voorlichtingsmateriaal beschikbaar dat gebruikt kan worden door scholen, sportverenigingen en culturele organisaties met als doel bekendheid te geven aan de verschillende mogelijkheden voor ondersteuning. Gebleken is dat de informatie op sommige onderdelen niet meer actueel is of onvoldoende informatie geeft.

Conclusies
Uit het onderzoek kan de conclusie worden getrokken dat het gebruik van de verschillende regelingen en voorzieningen laag is ten opzichte van de doelgroep die hiervoor in aanmerking komt.
De gemeente heeft de afgelopen jaren weinig data voor de Benchmark Armoede en Schulden aangeleverd. Hierdoor is een vergelijking met andere gemeenten of het ontwaren van trends niet mogelijk.

Wijdemeren vaart zonder goed kompas
Het voorgaande leidt tot de conclusie dat de gemeente Wijdemeren vooral naar ‘bevind van zaken’ handelt en daarmee feitelijk vaart zonder goed kompas. Er is geen sprake van een strategische benadering van de problematiek met als gevolg dat onduidelijk blijft of en in hoeverre daarmee de beleidsdoelen en de maatschappelijke gevolgen beperken, zijn gehaald.


Plaatsvervangende schaamte

Toen ik dit alles las bekroop mij een gevoel van plaatsvervangende schaamte. 700 huishoudens in Wijdemeren leven in armoede. De helft daarvan zijn alleenstaande AOW/AWW’ers. Het Wijdemeerse bijzondere bijstandsbeleid is niet op hen gericht, maar op huishoudens in de bijstand. Als ik lees dat Wijdemeren € 5,– per maand bijdraagt aan de ziektekostenverzekering en slechts € 327,– aan bijzondere bijstand uitkeert waar de rest van de regio € 1.000,– geeft, dan rijst bij mij de vraag waarom?

Eén op de 20 huishoudens in Wijdemeren ofwel 573 huishoudens hadden in 2022 schuldenproblematiek. Toch volgen  er in dat jaar slechts 27 een schuldhulpverleningstraject? Dat lijkt wel een heel laag aantal. En die andere 546 dan?

Dat de gemeente armlastig is weten we allemaal, maar dit rapport beschrijft een situatie die al veel langer bestaat. En die exact aangeeft wat er in al die dure rapporten en door de provincie bedoeld werd met “gebrek aan bestuurskracht”. Als die aantallen zo laag zijn, dan weet de burger in de problemen kennelijk niet dat er hulp is. Schakel artsen, kerken en scholen in met goede voorlichting en brochures over de mogelijkheden. Zet goede heldere informatie op de website! Schrijf er over in het Weekblad Wijdemeren. Maak gebruik van de Vroegsignalering om op tijd hulp te bieden! Het kan mensen net dat zetje geven om uit de narigheid te komen en zich weer net iets beter te voelen.

Esther Kaper (CU). (Foto: Douwe van Essen)

Een pluim voor Esther Kaper (ChristenUnie) die in de Gooi en Eemlander bij een kritisch stuk van Hans van Keken over dit onderwerp zei:

„Het is om te huilen”, zegt CU-fractievoorzitter Esther Kaper over de feiten in het rapport van de Rekenkamercommissie. Het was haar fractie die november 2022 vanuit de Wijdemeerse gemeenteraad pleitte toen voor een onderzoek naar het armoedebeleid. Daaruit blijkt de praktijk onvoldoende voor mensen die het financieel zwaar hebben.

„Het lukt Wijdemeren maar niet om zoveel mogelijk inwoners van regelingen gebruik te laten maken. Om de drempels te verlagen”, zegt ze, wijzend op de veelzeggende cijfers in het rapport, en het grote gebrek aan inzicht. „De raad weet zo veel te weinig, kan niet bijsturen.” Tekenend noemt ze dat het college afgelopen anderhalf jaar bijna nooit met informatie of plannen kwam over armoede en schulden en het beleid daaromtrent.”

O, o, Den Haag

(En ja, ook de Haagse PvdA en de VVD hebben boter op het hoofd met de decentralisatie van het sociaal domein in 2015 naar zwakke gemeenten. (Ik zeg verder maar niets over het kommetje soep van de buurvrouw en  de sluiting van bejaardenhuizen.))

O, o, AGV

En dan laat het Waterschap Amstel, Gooi en Vechtstreek langs neus en lippen weten dat ze een paar jaar geen belastingaanslagen naar onze regio hebben verzonden vanwege een computerprobleempje. Dus die krijgen we dit jaar allemaal tegelijk. “Heel vervelend!” :noemde de woordvoerder van AGV dit in de diverse TV Journaals. Dat mogen we toch wel het understatement van de eeuw noemen.

Adviesraad Sociaal Domein

Wijdemeren kent een Adviesraad Sociaal Domein (ARSD). Dit adviescollege geeft gevraagde en ongevraagde adviezen aan het gemeentebestuur van Wijdemeren. Ook over het rapport van de Rekenkamer liet de Adviesraad zijn licht schijnen. Over hun bevindingen zond de voorzitter namens de Adviesraad een brief aan het college van Burgemeester en Wethouders met aanbevelingen. De ARSD heeft een eigen website.

Op die website staan twee opvallende “vergaderverslagen uit 2023” die weinig optimisme uitstralen over het sociaal beleid van de gemeente Wijdemeren. Dit is wat er staat:

30 juni

Deze vergadering is geannuleerd.
De Adviesraad vindt het nu niet zinvol om bij elkaar te komen.
Het integraal beleidsplan is tijdelijk stopgezet.
Belangrijk is dat snel duidelijkheid komt over eventueel voorgenomen wijzigingen in het beleid en over de beschikbare middelen.
Tot die tijd heeft het weinig zin om te vergaderen over lopende ontwikkelingen binnen de gemeente Wijdemeren.
Als daar aanleiding voor is, wordt een extra vergadering gepland.
De Adviesraad blijft wel betrokken bij een aantal regionale ontwikkelingen, zoals de inkoop trapliften.

8 augustus

Ingelaste, besloten vergadering.
Er is geen agenda.
De Adviesraad wil zich beraden over de huidige situatie in de gemeente en over de vraag of de Adviesraad nog zinvol kan functioneren,
gezien de huidige omstandigheden.

Er is maar één conclusie, beste Charlie Aptroot maak alsjeblieft voort met Hilversum of Gooise Meren.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Meer informatie over hoe uw reactiegegevens worden verwerkt.